فروغ ولایت در دعای ندبه صفحه 40

تفسیر آیه به نحوی صحیح است که با آن علم ضروری بدیهی و أخبار متواتر از أخبار پیغمبر و ائمه: به «ماکان وما یکون» حتی در این موارد پنجگانه، به موجب تاریخ و حوادث و وقایع کثیر ثابت و محرز است و قابل انکار نیست، و کتاب و سنت هم آن را تأیید می کند.

پس در تفسیر این آیات اگر نگوئیم از آیات متشابه است، تفسیر صحیح این است که با آنچه خارجاً وقوع یافته موافق باشد، و از ظاهر لفظ و کلام نیز عرفاً خارج نباشد.

و این به یکی از چند وجه ممکن است [6]:

وجه اول:

مراد از علم غیب مختص به ذات الوهیت، علم غیب ذاتی است، که عین ذات او و قدیم است و به افاضه و إعطای کسی نیست، و در عرض آن علمی و عالمی فرض

نمی شود، و مراد از علم پیغمبر و امام (چه علم حضوری و چه علم حصولی إشائی باشد) آن علمی است که به طریق إلهام یا وسایل دیگر، از جانب خدا به آنها إعطا شده است که فرق حقیقی بین علم معصوم، و هر کسی که به غیبی اطلاع دارد حتی خود ما هم که به بسیاری از غیب ها به وسیله قرآن و اخبار پیغمبر و امام آگاهیم با علم خدا همین است که علم ما ذاتی نیست و عین ذات نیست، و حادث است و قدیم نیست، اما علم خدا ذاتی و عین ذات و قدیم است و به عبارت أخری علم پیغمبر و امام، آخرین درجه علم ممکن است و علم خدا علم واجب الوجود است، و این وجه به طور کلی نسبت به تمام آیات بدون آنکه نیازی باشد به تقیید اطلاق آنها به موارد پنجگانه جاری است، و مؤید این معنی است آیه شریفه:

(عالم الغیب فلا یظهر علی غیبه أحداً إلاّ من ارتضی من رسول فانه یسلک من بین یدیه ومن خلفه رصداً) [7] = «خدا عالم غیب است و احدی را بر غیب خود مطلع ننماید مگر رسول مرتضی و برگزیده را که از پیش رو، و از پشت سر او نگبهان قرار داده است».

و همچنین آیه:

(وما کان الله لیطلعکم علی الغیب ولکن الله یجتبی من رسله من یشاء) [8] = «خدا شما را بر غیب مطلع نمی گرداند و لیکن از پیغمبرانش هر کسی را که بخواهد برای اطلاع بر آن برمی گزیند».

وجه دوم: