شرحی بر دعای ندبه صفحه 10

تـنـبیه - ذکر کلمه هو در مجلد لا اله الا هو که نفرمود لا اله الا الله و از اسـم ظـاهـر بـه ضـمـیـر عدول کرد ، مشتمل بر اءسرار معنویه است ، که بیان آن مناسب با وضع این تاءلیف نیست . در اینجا فقط بذکر اجمالی از آن اکتفاء می کنیم .

بدان که هر اسمی از اءسماء خداوند متعال مـثـل ! عـلیـم ، قدیر ، مرید و و و دلالت دارد بر اتصاف ذات اءحدیث بآن صفت . مثلا علیم دلالت بر علم ، و قدیر بر قدرت ، و مرید بر اراده و همچنین است سایر اءسماء . و اءما لفظ ضمیر هو اشاره بذات اءحدیث مـن حـیـث الذات اسـت ، و لذا گـفـتـه شـده کـه لفـظ هـو اءخص از لفظ الله است که دلالت بر ذات دارد به لحاظ الوهیت آن ، و بهمین جهت گفته شده که جمله لا اله الا هو عماد و ستون توحید است .

در تـفـسـیـر بـرهـان ( 37 ) از امـیـرالمـومـنـیـن عـلیـه السـلام نقل شده که فرمود ! یک شب قبل از جنگ بدر خضر را در خواب دیدم ، و گفتم چیزی به من تعلیم کن که بوسیله آن بر دشمنان پیروز شوم . گفت ! بگو ! یا هـو مـن لا هو الا هو و چون صبح شد ، خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله رفتم ، و آن داسـتـان را بـرای آن حـضـرت نـقـل کـردم . آنـحضرت فرمود ! یا علی اسم اءعظم را آمـوخـتـه ای و روز بـدر هـم پـیـوسـتـه ایـن کـلمات ورد زبانم بود .

و له الحمد

ترجمه !

( و برای اوست حمد و ستایش ، و اءحدی از ممکنات را این حمد و ستایش سزا نیست ) .

شرح ! وجه انحصار حمد بذات مقدس احدیت برای آنست که هر موجودی از ممکنات ، هر چـنـد صـاحـب کـمـال بـاشـد ولی فـاقـد کـمـالی دیـگـر اسـت . مـثـلا نـبـات واجـد کـمـال قـوه نـامـیه و جاذبه و دافعه است ، ولی کمال حیوانی را ندارد ، و همچنین حیوان که دارای کـمـال قـوای ظـاهـری از دیـدن و شـنـیـدن و بـوئیـدن و چـشـیـدن اسـت ، ولی فـاقـد کـمال انسانی است ، و قوه عاقله ندارد . و هکذا افراد انسان نسبت به یکدیگر ، و حتی خود انسان نسبت به موت و حیات ، ولی ذات مقدس الهی واجد جمیع کمالات است ، و نقص صفتی از صـفـات کـمـال در او راه نـدارد . و چـون حـمـد و سـتـایش برای هر موجودی باعتبار صفت کـمـال اسـت ، پـس حـقـیـقـت حـمد اختصاص بذات اءقدس الهی دارد . و چون نقصی نسبت باو تصور نمی شود . و به لحاظ همین نکته کلمه له که جمله خبریه است ، بر کـلمـه الحمد که مبتداء است مقدم شده ، و در جای خود ثابت شده که تقدیم مـا هـو حقه التاءخیر یفید الحصر ، و در اینجا خبر مقدم بر مبتداء شده ، تا افاده حصر را برساند ، که جنس حمد و تمام اءفراد حمد مختص به ذات الهی است . ( 38 )

رب العالمین

ترجمه !

( خداوندی که پروردگار عالمیان است ) .