شرحی بر دعای ندبه صفحه 42

ایـنـک یـک حـدیـث هـم از طریق خاصه نقل می کنیم در کتاب مذکور ص 382 ، حدیث پنجم ابن بـابـویـه بـه سـنـد خـود از عـلی عـلیـه السـلام روایـت کـرده اسـت کـه بـه خـدمـت رسـول خـدا بـه خـانـه ام سـلمـه رفتم و آیه انما یرید الله ـ الایه بر آن حضرت نازل شده بود رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود ! یا علی این آیه در شاءن تو و دو فـرزنـدم حـسـن و حـسـیـن وائمـه از اولاد حـسـیـن نـازل شـده ، عـلی عـلیـه السـلام گـفـت یـا رسول الله امامان بعد از تو چندند فرمود ! تو یا علی ، و بعد از تو حسن و حسین ، و بعد از حسین علی فرزندش ، و بعد از علی ، پسرش محمد ، و بعد از محمد پسر او جعفر ، و بعد از جـعفر پسرش موسی ، و بعد از موسی فرزندش رضا ، و بعد از رضا پسرش محمد ، و بـعـد از مـحـمد پسرش علی ، و بعد از علی پسرش حسن ، و بعد از او حجت فرزند حسن ، و ایـن اسـت نـامـهـای ایـشـان کـه بـه سـاق عـرش نـوشـتـه شـده اسـت و مـن از خـدای تـعالی سـئوال کـردم از آنـها فرمود یا محمد اینانند امامان بعد از تو که همه مطهر و معصوم اند و دشمنان ایشان همه مطرودند .

تـنـبیه ـ بدانکه اراده الهیه دو قسم است ، اراده تکلیفیه و اراده تکوینیه و از این آیه اراده تـکـلیـفـی مـراد نیست ، زیر این قسم از اراده شامل تمام بندگانست که مکلف می باشند که خـود را از لوث مـعـاصـی و شـک در دیـن واخـلاق رذیـله پـاک نـمایند ، بلکه کفار هم در این تـکـلیف شرکت دارند ، پس اگر مراد از آن این تکلیف باشد اولا ذکر کلمه انما که مفید حـصر است لغو خواهد بود . و ثانیاً این آیه در مقام مدح است پس اگر اراده به معنی تکلیف باشد مناسب با مدح نخواهد بود . و ثالثاً برحسب روایات وارده ام سلمه زوجه پیغمبر ، از او خواهش کرد که او هم داخل کسا شود پیغمبر صلی الله علیه و آله نپذیرفت ، و اگر مراد از اراده ، تـکـلیـف بـاشـد اسـتـدعـای ام سـلمـه بـی محل بوده و مضایقه پیغمبر هم وجهی نداشته است .

پـس بـا ایـن قـرائن قـطـعـیـه محقق است که مراد از اراده همان اراده تکوینیه است که اراده او فـل اوسـت هـم چـنـانـکـه در سـوره یـس ! 82 فـرمـایـد ! انـمـا امـره اذا اراد شـیـئا ان یـقـول له کـن فـیـکـون در تـفـسـیـر مـجـمـع البـیـان ذیـل آیـه 73 سـوره هـود ! کـه فـرمـوده رحـمـة الله و بـرکـاتـه عـلیـکـم اهـل البـیـت مـی نـویـسـد ! مـراد بـه اهـل البـیـت یـعـنـی اهـل بـیـت ابـراهـیـم . وامـا سـاره ـ هـمـسـر ابـراهـیـم ـ از اهـل بـیـت او اسـت چـون کـه دخـتـر عـمـوی او بـوده ، و آیـه دلالتـی نـدارد کـه همسر مرد از اهـل بیت او است ، پس معنی آیه انما یرید الله یعنی محققاً خدا می خواهد پلیدی را از شما بخصوص دور کند ، و آنطور که خود می داند پاک و پاکیزه تان نماید .

پس اهل بیت در این آیه مبارکه ) شامل حـال زنـان پـیغمبر نمی شود زیرا اولاً ظاهر آیه که تعبیر به عنکم ضمیر جـمـع مـخـاطـب مـذکـر است و صحیح نیست که ضمیر مردان را به زنان ارجاع داد و به زنان گـفـته شود عنکم . ثانیاً ـ روایاتی در این زمینه آمده است که صریحاً بیان شـده مـراد از اهـل بـیـت ، عـلی و فـاطـمـه و حـسـن و حـسـیـن مـیـبـاشـنـد . ثـالثـاً ـ اهـل بـیـت شـخـص بـه کـسـانـی گـفـتـه مـی شـود کـه اتـصـال نـسـبـی بـه او داشـتـه بـاشـنـد ، و اگـر هـمـسـر را هـم اهـل بـیـت گـویـنـد اتـصـال مـوقـتـی و مـجـازی اسـت و در حـقـیـقـت اهل او نیست زیرا زنی که مدتی با زوج اول بوده و پس از طلاق با مرد دیگری ازدواج کند دیـگـر او را اهـل بـیـت زوج اول نـمـی گـویـنـد ، ولی تـا زمـانـی کـه بـا او بـوده او را هـل بـیـت آن زوج خـوانـنـد . و مـراد از کـلمه تطهیرا برای تاءکید است که این تطهیری است بدون زوال . ( 141 )

ثـــم جـــعـــلت اجـــر مـــحـــمـــد صـــلواتـــک عـــلیــه و اله . . .

ثـــم جـــعـــلت اجـــر مـــحـــمـــد صـــلواتـــک عـــلیــه و اله مـودتـهـم فـی کـتـابـک فـقـلت ! قـل لا اسـالکـم عـلیـه اجـرا الا المـودة فی القربی ، ( 142 ) و قلت ! ما سالتکم من اجرفـهو لکم ( 143 ) ، وقلت ما اسالکم علیه من اجر الا من شاء یتخذ الی ربه سبیلا ( 144 )

ترجمه !

آنگاه تو ای پروردگار اجرا و مزد رسالت پیغمبرت را کـه ـ درود و رحـمـت های پاینده تو بر او و آل او باد ـ محبت و دوستی آنان را در کتابت ! ( قـرآن ) قـرار دادی آنـجا که گفتی ! بگو ای پیغمبر من از شما اجر رسالت جز دوستی و مـودت نـسـبـت بـه نـزدیکانم نمی طلبم و باز فرمودی بگو همان اجر و مزدی که خواستم بـاز بـه نـفـع شـمـا اسـت ـ و مـحـبـت اهـل بـیـتم موجب سعادت و رستگاری شما است ـ ، و باز فرمودی ! بگو من از شما اجر رسالیت نمی خواهم جز اینکه راه خدا پیش گیرید .

حـاصـل آنـکه بگو که من درخواست مزد رسالت خود از شما نمی کنم و اگر مودت اقربا و نـزدیـکـان خود را از شما می خواهم آنهم به سود شما است که از وجودشان استفاده کنید ، و تعظیم آنان را واجب دانید ، و آنان را آزار نکنید و مراعات مودت و دوستی با آنان را از لوازم ایمان خود شمارید .

شـرح ! فـخـر رازی در تـفـسـیـر خود در ذیل آیه تطهیر گوید ! در مصداق این اهـل بـیـت اخـتـلاف اسـت و بـهـتـر ایـن اسـت گـفـتـه شـود مـراد از اهـل بیت فرزندان آن حضرت و همسرانش و حسن و حسین است و علی هم از آنانست برای اینکه از اهـل بـیـت او محسوب است ، در کتاب کفایه الخصام ص 395 ، هفده روایت از علمای عـامـه نـقـل کـرده اسـت کـه ایـن آیـه شـریـفـه مـخـصـوص اءهـل بـیـت رسـالت اسـت ، در روایـت چـهـارم از ثـعـلبـی از ابـن عـبـاس نـقـل کـرده کـه چـون آیـه قـل لا اسـالکـم عـلیـه اجـراً نـازل شـد ، اصحاب عرض کردند ! یا رسول الله اقر بای تو که خدای تعالی مودتشان را برما واجب گردانیده کیانند ؟ فرمود علی و فاطمه و فرزندان ایشان . و این مودت را که نـام بـردم مـزد مـن نـیـسـت بـلکـه بـرای آنستکه بوسیله این مودت ، از آنان پیروی شود و مـوجـبـات سـعـادت دنـیـا و آخـرت خـود را فـراهـم سـازنـد . و لذا فـرمـود ! قل ما سالتکم من اجر فهو لکم سبا ـ 47 بگو ای پیغمبر آنچه اجر من است همه از آن شما و این مودت اقربای من برای انتفاع شماست ، بدانید که مزد رسالت من از طـرف خـدا عـنـایـت مـیـشـود . کـمـا قـال الله تـعـالی ! فـرقـان ـ 57 قـل مـا اسـالکـم عـلیـه مـن اجـر الا مـن شـاء ان یـتخذ الی ربه سبیلاً بگو از شما اجری نـمـیـخـواهم مگر آنکه بوسیله مودت با اقربای من راهی به قرب پروردگار پیدا کنید و نـیـز در سـوره ص خـدونـد مـی فـرمـایـد قـل مـا اسـالکـم عـلیـه من اجر و ما انا من المتکلفین . بگو من از شما مزد و پاداشی نمیخواهم و بار خود بر دوش دیگران نمی نهم .