- سخن نخست 1
- اشاره 3
- زیارت اربعین جابر 19
- اشاره 19
- زیارت اربعین اهل بیت: 27
- اشاره 27
- گاه شمار سفر اسارت 28
- جغرافیا و مسیرهای سفرکاروان اسارت 30
- فرهنگ سازی زیارت اربعین 33
- اشاره 33
- امام عسکری علیه السلام و فرهنگ سازی اجتماعی زیارت اربعین 35
- امام صادق علیه السلام و فرهنگ سازی زیارت اربعین 35
- جغرافیای شیعه 51
- اربعین امتداد عاشورا 59
- مهدی شناسی در لغت و اصطلاح 65
- پیوندها در زیارت نامه ها 82
- تحلیل و آنالیز اجتماعی / رفتاری حماسه اربعین 87
عطیه، نامی است که همواره در کنار نام جابربن عبدالله انصاری شنیده می شود. چون جابر احتمالا نابینا و قطعاً کهنسال است، عطیه او را در این سفر طولانی و سخت همراهی می کند. البته درباره زمان و مکان ملحق شدن عطیه کوفی(1) به جابر، تاریخ ساکت است. اگرچه او از مردم کوفه است ولی پیوستنش از کوفه به جابر در آن زمانه بعید است. البته حضور او در کربلا از مسلمات است. در نتیجه او به احتمال زیاد از مدینه با جابر همراه بوده است. ضمن این که حضور جابر در این سفر در کوفه به علت اختناق شدید ابن زیاد بعید به نظر می رسد، خصوصاً که جابر پس از انجام زیارت اربعین مستقیماً به مدینه بازمی گردد.
می توان حدس زد که عطیه پس از حج سال 60 برای حدیث آموزی در مدینه و در نزد جابر است که خبر شهادت امام حسین 7 به آن ها می رسد و آن دو با هدف رسیدن در روز اربعین (همان سال 61 هجری قمری) عازم زیارت قبر سیدالشهدا7 شده و به سرعت و پنهانی، مقدمات سفر را فراهم می کنند. این سفر در مجموع رفت و برگشت حدودا سی تا چهل روز به طول می انجامد و مقصد هم فقط کربلا است. به احتمال قوی جابر پس از استقبال از اهل بیت در کربلا (و اقامه سه روز ماتم در آنجا)، همراه آنان به مدینه بازمی گردد.
گویا جابر به کربلا رفته است تا به انتظار کاروان اسارت در کربلا بنشیند و آنان را در بازگشت از سفر چهل روزه و سخت اسارت، تسلی دهد.(2)
1- [1] . عطیه بن سعد جناده عوفی کوفی از شیعیان امیرالمؤمنین 7 بود. عطیه از راویان فضایل امام علی 7 و از مفسران قرآن به شمار می رود. کنیه اش «ابوالحسن» بود و بین سال های 36 تا 40 هجری، در کوفه به دنیا آمد. او از اصحاب حضرت علی 7 و امامان بعد از او تا امام محمدباقر 7 به شمار می آید (علی اصغر بابانیا، عطیه عوفی، الگوی مقاومت، فرهنگ کوثر، خرداد 1378، شماره 27)
2- [2] . انتظار جابر در کربلا برای کاروان اسارت، مانند انتظار انس بن حارث استی است که به انتظار رسیدن کاروان حسینی به کربلا، و زودتر از ایشان به کربلا رفت. انس بن حارث اسدی، از صحابه کهنسال بود که از پیامبر 9 و آن گاه از امیر المؤمنین 7 شنیده بود (به زودی روزی خواهد رسید ® که فرزندم حسین 7 قیام خواهد نمود و در عراق به شهادت خواهد رسید) او در نبرد صفین، که لشکر کوفه از مسیر کربلا گذشت و حضرت در کربلا به حزن وماتم نشست را دیده بود، سال ها گذشت تا در سال 60 ه . ق امام حسین 7 در آغازین مرحله قیام از مدینه به مکه هجرت کرد. او دانست این همان قیام موعود است و قصد یاری امام نمود؛ ولی درکوفه بود با سنی بالا که نه حوصله و توان فعالیتی چون حبیب بن مظاهر و نه امیدی به کوفیان داشت ونه مثل بریربن خضیر و یا قیس بن مسهر توان 1400 کیلومتر سفر از کوفه به مکه را داشت. همچنان می ترسید اگر در کوفه بماند، به هنگام خطرناک شدن اوضاع، زمین گیر شود. پس با کمی اندیشه به راه حل جالبی رسید او بار سفر بست و راهی کربلا شد و در بیابان خشک کربلا به انتظار حسین بن علی 7 نشست. حکایت انتظار یکی از یاران امام درکربلا تنها در دو متن معتبر اهل سنت به نام طبقات ابن سعد و تاریخ ابن عساکر آمده است که راوی آن پدر و پسری چوپان از عشایر بنی اسد در اطراف سرزمین کربلا هستند که می بیند مدتی قبل از ورود امام به کربلا پیرمردی ساکن کربلا شده و چون از علت سکونتش می پرسند می گوید در آنجا به انتظار حسین نشسته است که به فرموده پیامبر 9 در اینجا شهید خواهد شد. طبقات ابن سعد؛ تاریخ ابن عساکر، ج14، ص211 . و از انجا که تعداد شهدای کربلا محدود و مشخص است و در روایات بالا تصریح شده که آن مرد: پیرمرد صحابی واسدی بوده است، این خصوصیات با شهدای کربلا تنها با انس بن کاهل اسدی مطابقت دارد. چون طبق منابع شیعی او در کنار حبیب بن مظاهر، تنها صحابی شهید و کهن سال ترین فرد کربلا است و هم طبق گزارش کتاب اسدالغابه از متون اهل سنت و برخی متون شیعی او راوی حدیث نبوی پیشگویی شهادت سید الشهداء در عراق هم است. (وهم از راویان حدیث غدیر در کوفه) اسد الغابه، ج1، ص123؛ الاصابه ج1، ص270.