- سخن نخست 1
- اشاره 3
- زیارت اربعین جابر 19
- اشاره 19
- اشاره 27
- زیارت اربعین اهل بیت: 27
- گاه شمار سفر اسارت 28
- جغرافیا و مسیرهای سفرکاروان اسارت 30
- فرهنگ سازی زیارت اربعین 33
- اشاره 33
- امام صادق علیه السلام و فرهنگ سازی زیارت اربعین 35
- امام عسکری علیه السلام و فرهنگ سازی اجتماعی زیارت اربعین 35
- جغرافیای شیعه 51
- اربعین امتداد عاشورا 59
- مهدی شناسی در لغت و اصطلاح 65
- پیوندها در زیارت نامه ها 82
- تحلیل و آنالیز اجتماعی / رفتاری حماسه اربعین 87
20 صفر
ابتدا ورود جابر(1)
سپس ورود اهل بیت (رک به پاورقی ص قبل)
سپس الحاق سرهای مقدس به پیکر شهدا توسط امام سجاد7(2)
+
روایات معتبر و مستفیضه از شیعه و سنی دال بر گریستن آسمان بر عزای امام به مدت چهل
20 تا 22
عزاداری 3 روزه اهل بیت در کربلا
22 23 صفر
حرکت به سوی مدینه
آخر صفر و اوایل ربیع الاول
و رسیدن به مدینه و به سوگ نشستن مدینه
دوران 20 ساله گریه های پیوسته امام سجاد7
جغرافیا و مسیرهای سفرکاروان اسارت
رفتن اهل بیت: به شام از دو مسیر می توانسته باشد. یکی مطابق آنچه در نقشه زیر است و در برخی منابع متأخر بدان اشاره شده و راهی طولانی و پرحاشیه است، که از موصل در شمال عراق تا حلب و بعلبک (در لبنان) را شامل می شود؛ و دیگری راهی که می توانسته از حاشیه فرات به سوی دمشق برود که راه مرسوم آن روز کاروان ها به سوی شام بوده است. در فرضیه بازگشت اهل بیت: در اربعین به کربلا بر راه دوم تمرکز می شود.
درباره مسیر بازگشت هیچ شکی نیست که اهل بیت: از راه بیابانی مستقیم از دمشق به کربلا آمده اند:
با ترکیب پژوهش های گاه شمار تاریخی و دقت در واقعیات جغرافیایی، و با توجه به قساوت و هتاکی لشکری که همراه کاروان اسرا بودند (براساس مطالعات مردم شناسی تاریخی) که بازمانده و در امتداد جانیان کربلا بوده و
1- [1] . آمدن جابر به کربلا در روز اربعین (جدا از دیدار با اهل بیت : ) توسط کسی قبل از سیدبن طاووس نقل نشده است و تنها اسفرائنی که قبل از سید می زیست (متوفای 406ق) در مقتل خود نقل نموده است که جابر در روز اربعین برای زیارت امام حسین 7 به کربلا آمده و در آنجا با اهل بیت : دیدار کرده است
2- [2] . اهمیت شهرت مسئله الحاق سرها به پیکرها از این جهت است که اثبات گر سفر کاروان اسارت به کربلا در همان روز اربعین است؛ چرا که برای سرها سرنوشتی دیگر در غیر کربلا و آن هم در غیر روز اربعین مشهور نیست. اقوال مشهور در این زمینه چنین است: شیخ صدوق، (متوفای سال 381ق.): «امام سجاد 7 با اهل بیت : و سرهای مطهر شهیدان از دمشق خارج شد و سرهای مقدس را در کربلا دفن کرد». هر چند ایشان تصریح نکرده اند که ورود اهل بیت : در روز اربعین سال 61 ق. بوده است اما از آنجا که هیچ کس زمان دیگری را در تاریخ، برای ورود اهل بیت : به کربلا به ثبت نرسانده است، در نتیجه ورود امام سجاد 7 به همراه اهل بیت به کربلا، در روز اربعین سال 61 ق. بوده است. لذا علم الهدی سید مرتضی (متوفای 436ق.) می نویسد: «ان راس الحسین 7 اعید الی بدنه فی کربلا» یعنی: همانا سر مطهر امام حسین 7 در کربلا به پیکر مقدس آن حضرت، عودت داده شد. ابوریحان بیرونی، محقق و ریاضی دان شهیر (متوفای 440ق.) در کتاب نفیس خود «الآثار الباقیه » چنین می گوید: «و فی العشرین رد راس الحسین 7 الی جثته حتی دفن مع جثته و فیه زیاره الاربعین و هم حرمه بعد انصرافهم من الشام». شیخ طوسی (متوفای 460ق.) علت سنت شدن زیارت امام حسین 7 در اربعین را تنها انجام مراسم تدفین سرهای مطهر امام 7 و سایر شهدا در کربلا می داند. ® علامه شهیر و مورخ کبیر، سبط ابن الجوزی از علمای بزرگ اهل سنت (متوفای سال 654ق.) هم چنین می نویسد: «الاشهر انه رد الی کربلا فدفن مع الجسد» یعنی: بنا بر نظر مشهورتر، سر امام حسین 7 به کربلا بازگردانده و با پیکرش دفن گردید. در این زمینه نک: دو فصل نامه علمی _ پژوهشی تاریخ اسلام در آینه پژوهش، سال هفتم، شماره دوم، تابستان 1389، محسن رنجبر، پژوهشی درباره فرجام و محل دفن سر مطهر امام حسین 7 و سرهای دیگر شهدا.