شرح زیارت اربعین صفحه 127

وجود ندارد تا بخاطر آن آنچه را بر جهانیان حرام کرده بر او مباح کند).

امام صادق علیه السلام می فرماید: «وَ اللَّهِ لَوْ أَنَّ إِبْلِیسَ سَجَدَ لِلَّهِ عَزَّ ذِکْرُهُ بَعْدَ الْمَعْصِیَهِ وَ التَّکَبُّرِ عُمُرَ الدُّنْیَا مَا نَفَعَهُ ذَلِکَ وَ لَا قَبِلَهُ اللَّهُ عَزَّ ذِکْرُهُ مَا لَمْ یَسْجُدْ لآِدَمَ کَمَا أَمَرَهُ اللَّهُ عزّوجل أَنْ یَسْجُدَ لَهُ»(1)

(به خدا سوگند اگر شیطان پس از آن نافرمانی و تکبری که کرد باندازه عمر دنیا برای خدای عزّوجل سجده کند سودی برایش ندارد، و خدای عزّوجل سجده اش را نپذیرد تا وقتی که چنانچه خدا دستور فرموده بود برای آدم سجده کند). و در جایی دیگر امام علی علیه السلام فرمودند: «احْذَرِ الْکِبْرَ فَإِنَّهُ رَأْسُ الطُّغْیَانِ وَ مَعْصِیَهِ الرَّحْمَنِ»(2) (از خودبینی و کبر دوری کنید، چرا که ریشه طغیان و گناه و تمرّد از خداوند است). در روایت آمده است که محمد بن مسلم مردی ثروتمند و از اشراف کوفه و از اصحاب امام باقر علیه السلام و امام صادق علیه السلام بود.

«روزی امام باقر علیه السلام به او فرمود: ای محمد باید تواضع و فروتنی کنی. وقتی برگشت به کوفه یک زنبیل خرما با ترازو برداشت و بر در مسجد جامع نشست شروع کرد، به فریاد زدن و خرما فروختن. فامیل او آمدند گفتند: با این کار ما را رسوا کردی. گفت: مولای من دستوری داده که با دستورش مخالفت نخواهم کرد. از جا حرکت نمی کنم تا این زنبیل خرما را بفروشم. گفتند: اگر تصمیم داری خرید و فروش کنی در بازار آسیابانان یک دکان بگیر مشغول کار شو. در آنجا دکانی گرفت با آسیاب و یک شتر شروع به آسیابانی کرد و با این عمل خواست از تکبّر نجات یابد»(3).

از اهمیّت بحث تکبّر همین بس که 50 آیه از قرآن در رابطه با آن می باشد و روایات زیادی نیز راجع به تکبّر وارد شده است. فقط مرحوم کلینیw در الکافی یک باب روایاتی درباره تکبّر آورده است.

اقسام تکبّر: 1- تکبّر در مقابل خداوند. 2- تکبّر در مقام انبیاء و ائمه اطهار. 3- تکبّر در مقابل مردم.

علامت و نشانه تکبّر: 1- عدم تسلیم در مقابل حق. 2- عدم شنیدن حرف حق. 3- عدم گفتن حرف حق. 4- عدم عمل به حق. 5- موضع گیری کردن در مقابل حق(مثل قاتلین امام

1- . الکافی، ج8، ص271.
2- . غرر الحکم و درر الکلم، ص162.
3- 4. بحارالأنوار، ج47، ص389.