با پیشوایان هدایتگر صفحه 144

کوتاه سخن این که ائمّه علیهم السلام سیاست گذاران بندگان هستند; یعنی آنان سرپرستان مردم هستند و برای صلاح افراد و جامعه و سعادتمندی آنان از نظر مادی و معنوی منصوب گردیده اند.

اگر معنای سیاست این گونه باشد، پس سیاست گذاری و تولّی امور همه بندگان به دست ائمّه علیهم السلام واگذار شده است.

از طرفی، واژه «العباد» عموم و اطلاق دارد; یعنی هم آفریدگان بشری و هم فرشتگان را فرا می گیرد; فرشتگانی که (عِبادٌ مُکْرَمُونَ) و بندگان خداوند متعال هستند. امورشان نیز به ائمّه علیهم السلام واگذار شده است.

مگر این که گفته شود واژه «عباد» از ملائکه انصراف دارد. البتّه در این مورد باید بیشتر اندیشید که می توان چنین سخنی گفت یا نه و یا گفته شود اصل انعقاد اطلاق کلمه «العباد» به طوری که شامل غیر انسان شود معلوم نیست؟

در این صورت، بایستی ولایت تکوینی را درباره فرشتگان از ادلّه دیگر اثبات کرد; ولی پیش تر بیان شد که فرشتگان در پیش از این عالم و در این عالم با ائمّه مرتبط بوده اند، حتّی در عالم آینده نیز ارتباط خواهند داشت. در این زمینه روایاتی را از منابع عامه نیز داریم که:

فسبّحنا وسبّحت شیعتنا فسبّحت الملائکةُ لتسبیحنا وقدّسنا فقدّست شیعتنا فقدّست الملائکة لتقدیسنا;12

ما خدا را تسبیح نمودیم و شیعیان ما خداوند را تسبیح نمودند، پس فرشتگان به تسبیح ما او را تسبیح نمودند و ما خدا را مقدّس شمردیم، شیعیان ما، خدا را تقدیس کردند و فرشتگان نیز خدا را همانند ما تقدیس نمودند.

بنابراین، صلاح فرشتگان و سیاست امور آنان نیز به دست ائمّه علیهم السلام خواهد بود که از این طریق به عبادت خدا مشغول هستند.

1. سوره نور (24): آیه 32.

2. سوره نساء (4): آیه 54.