با پیشوایان هدایتگر صفحه 160

منظور از امانت، ولایت علی بن ابی طالب علیهما السلام است.

ابن شهرآشوب خبری را از محمّد بن حنفیّه روایت کرده که امیر مؤمنان علی علیه السلام فرمود:

عرض اللّه أمانتی علی السماوات السّبع بالثواب والعقاب، فقلن: ربّنا لا تحملنا بالثواب والعقاب، لکننا نحملها بلا ثواب ولا عقاب، وإنّ اللّه عرض أمانتی وولایتی علی الطیور فأوّل من آمن بها البزاة البیض والقنابر وأوّل من جحدها البوم والعنقا فلعنهما اللّه تعالی من بین الطیور، فأمّا البوم فلا تقدر أن تظهر بالنهار لبغض الطیر لها وأمّا العنقا فغابت فی البحار لا تری. وإنّ اللّه عرض أمانتی علی الأرضین فکلّ بقعة آمنت بولایتی جعلها طیبة زکیّة وجعل نباتها وثمرها حلواً عذباً وجعل ماءها زلالاً، وکلّ بقعة جحدت إمامتی وأنکرت ولایتی جعلها سبخاً وجعل نباتها مرّاً علقماً وجعل ثمرها العوسج والحنظل وجعل ماءها ملحاً أجاجاً.

ثمّ قال: (وَحَمَلَهَا الانسانُ); یعنی أمتک یا محمّد! ولایة أمیر المؤمنین وإمامته بما فیها من الثواب والعقاب (إِنَّهُ کانَ ظَلُومًا )لنفسه (جَهُولاً)لأمر ربّه; من لم یؤدها بحقّها فهو ظلوم غشوم;3

خداوند امانت مرا به آسمان های هفت گانه در قبال ثواب و عقاب قرار داد. آسمان های هفت گانه گفتند: پروردگارا! در مقابل ثواب و عقاب امانتت را بر ما قرار مده; آن را بدون ثواب و عقاب حمل خواهیم کرد و خواهیم پذیرفت.

همانا خدای تعالی امانت و ولایت مرا بر پرندگان عرضه کرد و نخستین پرنده هایی که ایمان آوردند و تصدیق کردند بازهای سفید و گونه های پرستو بودند و نخستین پرنده هایی که آن را انکار کردند جغد و عنقا بودند. از این رو خدا بر آن دو پرنده لعن فرستاد و آن دو را از رحمت خود دور کرد. اما جغد در روز نمایان نمی شود; چرا که پرندگان او را دشمن می دارند و عنقا نیز در دریاها مخفی شد و دیده نمی شود.

خدای تعالی امانت مرا بر زمین ها نیز عرض نمود، در پی آن هر زمینی که به ولایت من ایمان آورد و تصدیق کرد خداوند آن را مکانی پاک و پاکیزه قرار داد و گیاهان و میوه های آن قطعه زمین را شیرین و گوارا قرار داد و آبش را زلال; و هر زمینی که امامت و ولایت مرا انکار کرد، آن را شوره زار قرار داد و گیاهانش را بسیار تلخ و میوه هایش را خاردار و تلخ قرار داد و آب هایش را نیز شور و تلخ قرار داد.

سپس فرمود: «و این امانت را انسان پذیرفت»; یعنی امت تو ای محمّد! ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام و امامت آن حضرت را با دو اصل پاداش و عقاب پذیرفت در حالی که انسان بر خویشتن ستمکار و بر فرمان پروردگارش نادان است; آن کس که این امانت را به حقیقت ادا نکند، بسیار ستمکار و مستبد خواهد بود.

1. سوره احزاب (33): آیه 72.

2. الکافی: 1 / 413، حدیث 2، المناقب، خوارزمی: 134.