با پیشوایان هدایتگر صفحه 219

1 . امر تکوینی;

2 . امر تشریعی.

از سوی دیگر فعل مضارع «یهدون» ظهور در استمرار دارد. ائمّه هم اکنون نیز که در این عالم نیستند، باز هم «یهدون بأمرنا» هستند.

با این بیان، ائمّه علیهم السلام هم راهنمای بشر به سوی حقّ و معلّم معارف و حقایق و احکام هستند تا انسان را از شرک و دیگر گم راهی ها نجات دهند، و هم واسطه فیض الهی در عالم تکوین که به برکت وجودشان انسان و دیگر موجودات به کمال مناسب شأن و حالشان برسند.

اینک این پرسش مطرح است که اگر جعل و قرار از ناحیه باری تعالی در مورد امامان هدایت گر است، این جعل و قرار در امامان ضلال و گم راه نیز هست و هر دو به خدا برمی گردد. پس امام هدایت گر و امام گم راه کننده هر دو از جانب خدا هستند و این چگونه خواهد شد؟

جعل و قرار دو نوع است:

1 . جعل ابتدایی;

2 . جعل غیر ابتدایی.

آیه ای که درباره امامان هدایت گر آمده جعل ابتدایی است و به چیزی مسبوق نیست; امّا در آیه مربوط به امامان ضلال و گم راه گر چنین نیست; چرا که خود آن ها گم راه شده اند و گم راه کننده بوده اند. آیه درباره امامان ضلال در سیاق قصّه فرعون و هامان است. آن جا که خداوند می فرماید:

(فَلَمّا جاءَهُمْ مُوسی بِآیاتِنا بَیِّنات قالُوا ما هذا إِلاّ سِحْرٌ مُفْتَریً وَما سَمِعْنا بِهذا فی آبائِنَا اْلأَوَّلینَ * وَقالَ مُوسی رَبّی أَعْلَمُ بِمَنْ جاءَ بِالْهُدی مِنْ عِنْدِهِ وَمَنْ تَکُونُ لَهُ عاقِبَةُ الدّارِ إِنَّهُ لا یُفْلِحُ الظّالِمُونَ * وَقالَ فِرْعَوْنُ یا أَیُّهَا الْمَلاَُ ما عَلِمْتُ لَکُمْ مِنْ إِله غَیْری فَأَوْقِدْ لی یا هامانُ عَلَی الطِّینِ فَاجْعَلْ لی صَرْحًا لَعَلّی أَطَّلِعُ إِلی إِلهِ مُوسی وَإِنّی َلأَظُنُّهُ مِنَ الْکاذِبینَ * وَاسْتَکْبَرَ هُوَ وَجُنُودُهُ فِی اْلأَرْضِ بِغَیْرِ الْحَقِّ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ إِلَیْنا لا یُرْجَعُونَ * فَأَخَذْناهُ وَجُنُودَهُ فَنَبَذْناهُمْ فِی الْیَمِّ فَانْظُرْ کَیْفَ کانَ عاقِبَةُ الظّالِمینَ * وَجَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً یَدْعُونَ إِلَی النّارِ وَیَوْمَ الْقِیامَةِ لا یُنْصَرُونَ * وَأَتْبَعْناهُمْ فی هذِهِ الدُّنْیا لَعْنَةً وَیَوْمَ الْقِیامَةِ هُمْ مِنَ الْمَقْبُوحینَ);3