با پیشوایان هدایتگر صفحه 323

یکم. لطافت، ریز بودن، کوچکیِ نسبی;

دوم. انتشار و پخش.

پس آن چه در واژه «ذریّه» وجود دارد در واژه «اولاد» نیست، گرچه به حسب ظاهر بعضی استعمالات مترادف هستند; از این رو راغب اصفهانی در المفردات فی غریب القرآن می نویسد:

الذریّة أصلها الصغار من الأولاد، وإن کان قد یقع علی الصغار والکبار معاً فی التعارف، ویستعمل للواحد والجمع وأصله الجمع. قال تعالی: (ذُرّیَّةً بَعْضُها مِنْ بَعْض)2وقال: (ذُرّیَّةَ مَنْ حَمَلْنا مَعَ نُوح)3 وقال: (إِنّی جاعِلُکَ لِلنّاسِ إِمامًا قالَ وَمِنْ ذُرِّیَّتی)4.5

بنابراین، «ذریّه» اخصّ از «اولاد» است; یعنی ذریّه شخص اولاد او هستند; ولی صغار از اولاد را که در بلاد منتشر و پراکنده هستند، گویند. البته منظور از صغار، صغار سنّی نیست، هر چند بایستی در این مطلب تأمّل شود. به اولادی ذریّه می گویند که با شخص فاصله داشته باشد و هر چه فاصله نسلی بیشتر باشد، عنوان ذریّه بیشتر صدق می کند; لذا بر فرزند بلافاصله «اولاد» گویند، یعنی از او متولّد شده اند; اما اولادِ اولاد ذریّه هستند که هم از او متولّد شده اند و هم بلافاصله نیستند.

پس «صغار» از جهت سنّی مطرح نیست. ممکن است نوه از پدرش بیشتر عمر کند; امّا وقتی فاصله شد می گویند: فلانی از ذریه فلانی است. پس بین دو واژه «ذرّیه» و «اولاد» از این جهت هم تفاوت وجود دارد.

1. معجم مقاییس اللغه: 2 / 343.

2. سوره آل عمران (3): آیه 34.

3. سوره اسراء (17): آیه 3.

4. سوره بقره (2): آیه 124.