- مقدمه مترجم 1
- مقدمه مؤ لف 2
- باب اول : مقاطعی از زندگانی سلمان 3
- فصل اول : معرفی سلمان محمدی در چند سطر 3
- سرآغاز 3
- اطلاعات مقدماتی 4
- از ویژگیهای سلمان 6
- مقام و منزلت سلمان 7
- درگذشت سلمان 7
- آنچه ما از این ماجرا می فهمیم 10
- فصل دوم : اسلام آوردن و آزاد شدن از بردگی 10
- داستان اسلام آوردن سلمان 10
- زمان آزاد شدن سلمان 11
- تاریخ آزاد شدن 12
- پاسخ به این اشکالات 13
- چند ایراد در مورد این قرارداد 13
- حدیث آزادی سلمان به نقلی دیگر 15
- روایتی که قابل قبولتر است 16
- چند ایراد و خدشه در این روایت 16
- درخت خرمایی که عمر غرس کرد 17
- نقش ((خلیسه )) در آزاد شدن سلمان 18
- سخن ما 18
- ابوبکر و آزاد شدن سلمان 21
- چرا دروغ می گویند ؟ 21
- فصل سوم : آگاهی و مسؤ ولیت 22
- سرآغاز 22
- توان و تعادل در شخصیت انسان مسلم 24
- زهد واقعی 26
- نجات سبکباران 27
- مقصود از ((صحابی )) از نظر سلمان 31
- مسؤ ولیتها بزرگ 32
- یک پرسش صریح 33
- فصل چهارم : هم مخالفت با حکومت و هم مشارکت در آن 33
- مشارکت جبهه مخالف ، در حکومت 33
- پاسخی روشن 34
- باب دوم : سیاستها و پیامدها 37
- فصل اول : رویاروی زورگویی 37
- سرآغاز 37
- اسلام تبعیض نژادی را رد می کند 38
- تبعیض نژادی و نقش اراده انسان 38
- پیامدهای منفی آشکار 40
- سلمان رویاروی تبعیض نژادی 41
- خاندان بنی عدی در جاهلیت 45
- منافات ((دفاع از سلمان ))با سیاستهای عمر 46
- ازدواج و سیاست تبعیض نژادی 49
- بد سخن گفتن سلمان یک افسانه است 53
- کینه کور 55
- فصل دوم : تبعیض نژادی رویدادها و مواضع 56
- مقدمه ای لازم 56
- انحراف از خط و مسیر اسلام 57
- امویان و سیاست تبعیض نژادی 57
- عذر تراشیدن ، کوشش بی حاصل 58
- تنوع روش تبعیض گرایی 59
- نمونه هایی از تبعیض نژادی در عصر اموی 60
- در عصر عباسیان 65
- خلیفه دوم و سیاست تبعیض نژادی 67
- فصل سوم : دو سیاست متضاد 67
- جنبه اول : برتر دانستن عرب 67
- جنبه دوم : ستم به غیر عرب 69
- مشروح سیاستهای خلیفه 69
- سیاست علی (ع)با غیر عرب 76
- فرزندان علی (ع) به راه او ادامه می دهند 77
- پایه نخست و بنیادین 78
- تحریک کردن یک یهودی مسلمان نما 80
- آثار سیاست عمر بر عرب 81
- از جمله آثار و پیامدهای سیاست عمری 81
- فصل چهارم : تبعیض نژادی ، نتایج آثار 81
- عظمت عمر بن خطاب در میان عرب 83
- آثار این سیاست بر غیر عرب 86
- آثار سیاست علی و آل علی (ع ) 87
- غیر عرب ، پیشتازان علم و فرهنگ 88
- کلام آخر 104
- پی نوشتها 105
- پی نوشتها 1 105
- پی نوشتها 2 117
- پی نوشتها 3 128
زمان آزاد شدن سلمان
گفته اند در آغاز سال پنجم هجری ، سلمان به طور کامل از بند بردگی آزاد شده است (9) ؛ یعنی پیش از جنگ خندق که پاره ای از مورخان برآنند که در ماه ذی القعدی سال پنجم هجری رخ داده است . (10)
1 - بر فرض این که بپذیریم غزوه خندق در سال پنجم هجری بوده است همین امر مستلزم این نیست که آزاد شدن سلمان نیز در همان سال بوده باشد ؛ زیرا ممکن است سلمان مثلا در سال چهارم هجری چند ماهی بعد از غزوه احد آزاد شده باشد و بعد از گذشت یکسال یا کمتر یا بیشتر از آزاد شدنش در غزوه خندق حاضر شده باشد .
2 - برخی از محدثین و مورخین گفته اند غزوه خندق به طور قطع و یقین در
سال چهارم بوده است ، این قول را ((نووی )) در ((الروضه )) و در شرح خود بر صحیح مسلم ، صحیح دانسته است ، (11) حتی ولی الدین عراقی گفته : ((مشهور این است که غزوه خندق در سال چهارم هجری بوده است )) (12) و ((عیاض )) گفته : ((سعد بن معاذ پس از غزوه خندق بر اثر تیری که به او اصابت بود وفات کرد و آن به اجماع سیره نویسان - جز آنچه واقدی گفته (13) - در سال چهارم بوده است )) . بنابراین احتمال که جمله ((به اجماع سیره نویسان )) مربوط باشد به این که غزوه خندق در سال چهارم بوده عیاض معتقد بوده که وقوع غزوه خندق در سال چهارم مجمع علیه است .
اما احتمال هم دارد که جمله ((و آن در سال چهارم بوده )) مجزا و معترضه حکایت نظر عیاض درباره تاریخ غزوه خندق باشد و جمله ((به اجماع سیره نویسان . . . )) مربوط باشد به مرگ سعد بن معاذ بعد از خندق .
و از شواهد دیگر بر این که غزوه خندق در سال چهارم واقع شده این که : درباره زید بن ثابت گفته اند : پدرش در روز ((بعاث )) (14) در حالی که او شش سال داشت کشته شد . و روز ((بعاث )) پنج سال قبل از هجرت بوده (15) و در زمان ورود رسول الله - صلی الله علیه و آله - به مدینه ، زید یازده سال داشت . (16) و از طرف دیگر می گویند نخستین جبهه جهادی که زید در آن حاضر بود
و جنگید ((خندق )) بوده است (17) در حالی که او پانزده سال داشت . (18) پیامبر - صلی الله علیه و آله - در روز خندق به او اجازه جنگ داد . (19) و غزوه خندق در شوال سال چهارم بوده است . (20) و از زید روایت شده که گفته است : ((در روز خندق رسول الله - صلی الله علیه و آله - به من اجازه فرمود و بر من ((قبطیه )) پوشانید)) . (21) و نیز گفته است : ((نه در بدر اجازه مبارزه یافتم و نه در احد اما در خندق اجازه یافتم )) (22) و نیز گفته : ((در روز خندق اجازه مبارزه یافتم در حالی که در واقعه بعاث (پنج سال قبل از هجرت ) شش ساله بودم . (23) و راجع به تاریخ وفات زید و مقدار عمر او گفته اند زید در سال چهل و هشتم هجری در پنجاه و نه سالگی وفات کرد . (24) اما واقدی گفته او در سال چهل و پنجم در حالی پنجاه و شش سال داشت درگذشت . (25) این قول مؤ ید گفته ماست (خلاصه این که از مجموع این روایات استفاده می شود که غزوه خندق در سال چهارم بوده است ) .
و نووی و ابن خلدون و چه بسا از ظاهر کلام بخاری هم بر می آید که برای اثبات این که غزوه خندق در سال چهارم بود ، (26) استدلال کرده اند به این که : اجماع کرده اند بر این که جنگ احد در سال سوم بوده و پیامبر - صلی الله علیه و
آله - اجازه نداد ابن عمر در آن شرکت کند چون او در آن زمان چهارده سال داشت اما در واقعه خندق اجازه فرمود شرکت کند چون در آن زمان پانزده ساله بود . (27) بنابراین جنگ خندق یکسال بعد احد بوده است . بعضی سعی کرده اند با مطرح ساختن پاره ای از احتمالات دور به این شواهد که دلالت می کنند بر این که غزوه خندق در سال چهارم بوده است جواب بدهند . ما در کتابمان ((حدیث الافک )) صفحه 96 الی 99 به این احتمالات بعید پاسخ داده ایم . در هر حال از این نظر که - به دلالت شواهد یاد شده - جنگ خندق در سال چهارم روی داده است احتمال این که آزاد شدن سلمان از بردگی پیش از سال پنجم واقع شده قوت می یابد .