سلمان فارسی صفحه 24

سلطان هوشمندانه پیدایش این دیدگاههای انحرافی را در مجتمع اسلامی دانسته بود و در بین مسلمانها شواهدی را می دید که نشان می دادند بسیاری از ایشان در برخورد با مسائل ، از این یا آن نظریه غلط پیروی می کنند و او این دیدگاهها را انحراف از خط استوار اسلام می دانست ؛ زیرا اسلام این را که انسان نفس خود را به عنوان یک شخص ، محور شناخت حق و باطل و خیر و شر بداند رد می کند . و نیز این را که انسان به درجه ای از ضعف و فروپاشی شخصیت برسد که معتقد شود حق برای قوی و توانمند و با اوست ، مردود می داند . و همچنین تقدیس حاکم را فقط بدین سبب که حاکم است نمی پذیرد چرا که حرمت و قداست جز با گام نهادن در راه استقامت و پرهیزکاری و الزام به عمل صالح و شایسته حاصل نمی شود . چنانکه این دیدگاه را

نیز که حاکمیت سرکشان ، ستمگران ، مستبدان و منحرفان مستند به جبر الهی و اراده خداوندی است رد می کند .

آری سلمان همه این مسائل را درک می کند آنگاه از جایگاه مربی و مسؤ ول سعی می کند هر اختلال یا فسادی را حتی در شخصیت مرد بزرگ و برجسته ای همچون زید - اگر وجود داشته باشد - کشف کند او را به دقت زیر نظر می گیرد و سعی می کند به طرز فکر او پی ببرد تا در صورتی که شخصیت او به آن آلودگیها آلوده شده و از آن انحرافات اثر گرفته درد را شناخته با داروی مناسب به درمانش بپردازد .

توان و تعادل در شخصیت انسان مسلم

تنها همین یک بار نبوده که سلمان از موضع کسی که مربی ، خیر خواه و مسؤ ول است با برادران دینی خود رفتار کرده . بسیاری از مواضع او دارای این جهت تربیتی بوده است . ما نمی خواهیم این موارد را در او دارای این جهت تربیتی بوده است . ما نمی خواهیم این موارد را در حیات او - رضوان الله علیه - استقصاء کنیم بلکه در این جا به نقل یک ماجرا که بین او و زید بن صوحان واقع شده و بنابر آنچه در بعض روایات دیر آمده با ((ابوالدرداء)) نیز تکرار شده اکتفا می کنیم .

می بینیم سلمان به وجود گرایش به عبادت و اعراض از دنیا به نحوی خارج از حد اعتدال در زید پی می برد ؛ گرایشی که می تواند در طرز رفتار او با دیگران و محیط اطراف خلل و اختلالی غیر مجاز ایجاد

کند و بخش بزرگی از حالت توازن را که باید در زمینه پرداختن به اعمال خیر و نیک وجود داشته باشد به نحوی که به جهات دیگری که باید بدانها نیز در حد معینی پرداخته شود آسیب نرساند از بین می برد . و پیداست که مساءله توازن و تعادل مساءله حساس و خطیری است که با عمق شخصیت انسان مسلمان تماس دارد و با تمامی مواضع و رفتارها و کلیه شؤ ون زندگی او مرتبط است و ایجاد خلل در آن به معنای پیدایش و نقص و کاستی در دین است که باید از آن دوری جست و پیش از آن که به فاجعه ای واقعی مبدل شود باید آن را اصلاح و تصحیح کرد .

آری سلمان به این نیز پی برده بود که ((زید)) با تلقی و برداشتی قشری و سطحی به عبادات دینی پرداخته است به طوری که به وسواسی گری دچار گشته تا آنجا که از روح شریعت دور شده خود را در محبسی خشک و در بسته زندانی کرده و از زندگی در سرزمین گسترده و پر از نعمت خدا محروم نموده نمی تواند به گشت و گذار هدفدار در آفاق این سرزمین پهناور و آکنده از نعمت و موهبت بپردازد . وقتی که سلمان احساس کرد زید در معرض این خطر جدی است و در آستانه اینست که بر اثر آن ، گامهایش بلغزد از جایگاه یک مربی مهربان برای تصحیح خطای زید و بازگرداندن امور به حد نصاب و اعتدال وارد عمل می شود .

نص تاریخی چنین می گوید :

زید بن صوحان شب را زنده