سلمان فارسی صفحه 29

مرحله دوم :

پس از

آن که عقل را اذعان و تصدیق کرد نوبت می رسد به تزکیه (پالایش ) و پراکندن فضایل و خصایص نیکو و ارزشمند در جان انسان و پاک سازی آن از رسوبات و ناخالصیها و متقاعد کردن انسان به این که نباید استکبار و استعلاء کند و نباید کینه ورز ، حریص ، ترسو ، و . . . باشد (و یزکیهم ) .

در این مرحله بذرهای نیکی ، برکت و صلاح در جان انسان پاشیده می شود . کاری که انسان را برای فهم بیشتر و تدبر و آگاهی افزونتر نسبت به احکام و شرایع دین آماده می سازد و او را مستعد می نماید تا در جهت عمل به این احکام و شرایع دین آماده می سازد و او را مستعد می نماید تا در جهت عمل به این احکام و شرایع و منطبق ساختن آنها با خود تمام توان خود را به کار بگیرد و برای پیاده کردن آنها در جامعه اش سختیها و مشتقات را بر خود هموار کند . چرا که اخلاق ، بنیاد دین و لازمه دینداری می باشد ؛ زیرا خداپرستی با کبر ورزیدن و گردنکشی نمی سازد (آنان که نزد پروردگار تو هستند از پرستش او کبر نمی ورزند) . (85) و اگر فرعون استکبار نکرده بود ایمان آورده بود حق را پذیرفته بود و همچنین ابلیس .

چنانکه عبادات و پرستش خدای سبحان با رذایل اخلاقی دیگر مانند دروغگویی ، برتری جویی ، ستمکاری ، بد اندیشی و حیله گری سازگار نیست . کسی که از رذایل اخلاقی رهایی نیافته است اگر چه در نتیجه

آیاتی که بر او تلاوت شده و بینات و براهین روشن و قاطعی که دیده یقین به حق حاصل کرده باشد اما در زمره انکار کنندگان قرار گرفت که خداوند درباره آنها فرموده است : ((از روی ستمگری و برتری طلبی آن را انکار کردند در حالی که در باطن بدان یقین حاصل کرده اند)) . (86)

از جمله آنچه که به نقش اخلاقی در قبول و تصدیق حق و تسلیم در برابر آن اشاره و اشعار دارد این سخن خدای تعالی است که فرموده : ((بسیاری از اهل کتاب بعد از آن که حق برایشان روشن شد به سبب حسادتشان آرزو می کنند شما را پس از آن که ایمان آورده اید به کفر بازگردانند)) . (87) در این آیه نقش حسد در ممانعت از پذیرفتن حقی که برای آنها روشن و واضح بوده بیان گردیده است .

مرحله سوم :

سومین مرحله ، تعلیم کتاب (وحی ) و نشر معارف آنست توسط پیامبر - صلی الله علیه و آله - (یعلمهم الکتاب ) تا بینش درست و بیداری کافی برای حل و درمان مشکلات زندگی و مسائلی که پیش می آید به انسانها بدهد و او را به ارزیابی صحیح مسائل قادر سازد تا با هوشیاری و شناخت کافی از آنچه خداوند سبحان از او خواسته پا به میدان عمل بگذارد و بدانچه خدا بدو امر کرده عمل نماید و از آنچه که از آن نهی فرموده پرهیز کند .

مرحله چهارم :