سلمان فارسی صفحه 46

فلا تشهد بهم فتیان حرب

و لکن ادن من حلب و عیر (132)

بنابراین ناگزیر هستیم درباره وصفی که عمر - در این روایت - از پدر خود

کرده بگوییم : این وصف و تمجید از باب افتخار به امری نسبی بوده است ؛ مثلا شاید پدر عمر از نیکان سعد گرامی تر و عزیزتر بوده یا این که عمر از هیبت خلافت و جلال خود استفاده کرده و برای این که سلمان و دیگرانی را که با منطق غیر اسلامی خود کرده بخصوص که مطمئن بوده سلمان که در زمان جاهلیت و اوایل بعثت خارج از منطقه عربی زندگی می کرده در این زمینه حقیقت امر را نمی داند . و بعلاوه عمر می دانسته که کسی جراءت نمی کند در رد سخن او کلمه ای بگوید و گفته او را ابطال کند .

و نیز محتمل است که به منظور دفع شبهه و اعتراض در مورد موضعگیریهای دیگر عمر نسبت به سلمان خصوصا و غیر عرب عموما ، این عبارت (و به طور کلی دفاع عمر از سلمان در مقابل سعد) در روایت گنجانده شده باشد . و خدا دانای به حقیقت حال است و بازگشت همه چیز به سوی اوست .

منافات ((دفاع از سلمان ))با سیاستهای عمر

دوم این که : در آن روایت آمده است که عمر ، سعد را به علت تلاش او در تحقیر سلمان محکوم ساخت و مورد اعتراض قرار داد . چنین امری با سیاستها و مواضعی که عمر در مقابل غیر عرب و حتی در مقابل شخص سلمان اتخاذ کرده و از تزویج دختر خود به او که دخترش را خواستگاری کرده بود به این علت که عرب نیست خودداری کرد ، سازگار و هماهنگ نیست . به خواست خدا در فصلی مستقل گوشه هایی از سیاستهای عمر در

این زمینه را خواهیم آورد .

بنابراین ، مهم انیست که به نظر می رسد این روایت ؛ مواضع معروف و شناخته شده خلیفه دوم در مقابل غیر عرب که مقتضای آن مواضع ، محرومیت غیر عرب از بسیاری از حقوق انسانی و اسلامی بود منافات دارد . اما در این خصوص می توان گفت : طبیعی بوده که خلیفه در اوایل کارش به اعمال این گونه سیاستهای خود اقدام نکند و از علنی ساختن آنها خودداری نماید تا امر و حکمش استحکام و ثبات پیدا کند خصوصا که اعلان و اعمال این سیاستها مادام که ضرورتی ایجاب نمی کرد ، دلیل و انگیزه ای نداشت چرا که در آغاز کار او ، فتوحاتی صورت نمی کرد ، دلیل و انگیزه ای نداشت چرا که در آغاز کار او ، فتوحاتی صورت نگرفته بود و بین عرب و غیر عرب تماس و اصطکاکی به وجود نیامده بود و از طرف دیگر کسانی مانند سلمان فارسی ، بلال حبشی و صهیب رومی در زمان رسول الله - صلی الله علیه و آله - در میان مسلمانان موجودیت یافته بودند و موجودیت آن از جانب شخص آن حضرت - صلی الله علیه و آله - مورد قبول و تاءیید قرار گرفته و به صورت واقعیتی انکارناپذیر در آمده بود .

علی هذا می بایست عمر در آن مرحله و مقطع ، از تجاهر و تظاهر به آن گونه دیدگاههایشان پرهیز کند و در مقابل سعد آن چنان موضعی اتخاذ کند بخصوص در تاءیید سلمان ((محمدی ))که از احترام و ارزش بسیاری نزد توده مردم بویژه نزد صحابه