سلمان فارسی صفحه 60

ابن عبد ربه گفته : ((سخن شعوبیه که همان ((اهل التسویه ))هستند این است که . . . ))(178)

و منظور و غیر او گفته اند : ((شعوبی کسی است که مقام عرب را کوچک می شمارد و برای آنها فضلی بر سایرین نمی شناسد))(179) . این سخن بدین معناست که هر کس عرب را برتر از دیگران نداند مقام آنها را پایین آورده و ((شعوبی ))یعنی ملی گرای ضد عرب است بر همین معنا دلالت می کند سخن خلیل بن احمد فراهیدی که گفته است : ((شعوبی کسی است که مقام عرب را کوچک می کند پس برای آنها برتری و فضلی نمی شناسد))(180) از استعمال کلمه ((پس ))این معنا استفاده می شود .

در میان داعیان به تساوی ، کسانی مثل ((ابن غرسیه ))و ((اسماعیل بن یسار))(181)که تعصب قومی و ملی بر آنها غلبه کرده باشد و عجم را برتر از عرب دانسته باشند نادر و اندک بوده اند . در زمان ما واژه ((شعوبیه ))در خصوص دیدگاه کسانی که عجم را برتر از عرب می دانند به کار می رود . (182)

نمونه هایی از تبعیض نژادی در عصر اموی

در این جا نمونه هایی اندک از نصوص تاریخی را که سیاست دولت اموی و نیز دیدگاههای و مواضع مردم را در زمینه تبعیض نژادی در آن مقطع زمانی روشن می کنند می آوریم :

1 - گفته اند : حجاج دستور داد در کوفه جز عرب امامت جماعت نکند . (183)

2

- هنگامی که حجاج ((سعید بن جبیر))را به امر قضاوت کوفه گماشت مردم کوفه گفتند : ((شخص عرب برای قضاء شایسته نیست ))آنگاه حجاج از ((ابو برده بن ابو موسی الاشعری ))خواست در کوفه به قضاوت بپردازد و به او دستور داد بدون سعید بن جبیر حکمی صادر نکند . (184)

3 - و او (یعنی حجاج ) نخستین کسی بود که نام شهر و دهکده هر کس را بر دستش نقش کرد و او را به شهر و قریه خود بازگرداند و موالی را از میان عرب بیرون کرد . (185)

4 - نوشته اند : وی غیر عرب را از بصره و سرزمینهای مجاور آن بیرون کرد و آنها گرد آمده فریاد می زدند : ((وامحمدا!)) ، ((وا احمدا!))و نمی دانستند به کجا بروند . و جای شگفتی نیست اگر می بینیم اهل بصره بدانان پیوسته در فریاد کشیدن از احجاف و ستمی که بدانان شده بود مشارکت می کنند . (186)