فلسفه زیارت صفحه 35

. واز این عبارت معلوم شد که توجه به مرشد واستاد کامل در حال حیات و مات او نافع است . وتوسل به ارواح اولیا وعلمای متورّع نیز مفید است البته»(2).

پاورقی

(1) «رسائل ابن سینا» ، رساله سبب اجابه الدعاء وکیفیه الزیاره ، ج1 ، ص338 .
(2) رجوع شود به «الاشارات والتنبیهات» با شرح خواجه نصیر ، ج3 ، ص386 .

وی در این عبارت صریحاً توجه به ارواح اولیاء و علماء را حتی در حال ممات آنان مفید دانسته و برای گرفتن فیض از آنان مؤثّر می داند .

4 فخر الدین رازی : وی بهتر از هر فیلسوفی به بحث از این مسأله پرداخته و با دلیلهای دقیق آنرا برهانی نموده است ، گر چه ریشه استدلالهای او در کتابهای ابن سینا و نیز سهروردی مشاهده می شود اما بهر حال تقریر و تفسیر فخر رازی خود بسیار عالی و جای تحسین دارد .

وی برای تفسیر فلسفی زیارت قبور ابتدا این سه مقدمه را بیان کرده است :

«مقدّمه اوّل : با فنا شدن بدن روح فانی نمی شود .

مقدمه دوم : روحی که از بدن جدا شده است چون از جهتی قوی تر از روحی است که متعلق و وابسته به بدن است همه علوم و معارف را فرا می گیرد . و از طرف دیگر روح وابسته به بدن از یک جهت دیگر قوی تر از روحی است که وابسته به بدن نیست زیرا می تواند تکامل پیدا کند و علوم جدیدی را تحصیل نماید .

پاورقی

(1) «مجموعه مصنفات شیخ اشراق» ج2 ، ص246 .