فلسفه زیارت صفحه 47

. و در سن نوجوانی بدن قوی و ادراک او ضعیف است . پس اگر نفس مادی بود باید در قوت و ضعف تابع بدن باشد(1).

در اینجا این سؤال پیش می آید که : چرا برخی از افراد پیر یا مریض وقتی بدن آنان ضعیف شده است ادراکات آنان نیز ضعیف می شود . در پاسخ آن باید به فرق بین کارها و ادراکاتی که در نفس است اما وابسته به جسم است و افعال خود نفس که برای انجام آنها احتیاج به جسم ندارد توجه داشت . برای توضیح بیشتر به کتابهای مفصل رجوع شود(2).

الرابع : الأفکار والأنظار توجب ...

فخر رازی در این دلیل چهارم می گوید یک چیز در آن واحد نمیتواند هم سبب کمال و هم سبب نقصان یک چیز باشد . از طرف دیگر فکر باعث حرارت و خشک شدن مغز می گردد و در نتیجه بدن را فاسد می کند و در عین حال فکر سبب کمال نفس می شود زیرا با فکر نفس در تعقلات خود از قوه به فعلیت می رسد و علوم کسبی را بدست می آورد ، ونفس کامل می گردد ، پس معلوم می شود نفس غیر از بدن است(1).

پاورقی

الخامس : النفس تُدرک ...

این دلیل را معمولاً در کتابهای فلسفی برای اثبات وجود ذهنی ذکر می کنند ، ودر غیر از این رساله ندیده ام کسی آنرا دلیل بر اثبات نفس ناطقه و تجرد آن قرار دهد ، و این از ابداعات و نوآوریهای فخر رازی است .

در این دلیل گفته می شود که نفس انسان صورت کوهها و دریاها را می تواند تصور کند ، واین صورتها احتیاج به محلّی دارند که در آن نقش بندند . از طرف دیگر وقتی این صورتها به ذهن انسان می آیند هرگز کوچک نمی شوند بلکه با همان وسعت وبزرگی که دارند به ذهن می آیند . واین روشن است که شیء بزرگ نمی تواند بر شیء کوچک نقش بندد . پس باید یک محل دیگری وجود داشته باشد که غیر مادی