فلسفه زیارت صفحه 71

در آن دم که بگذشت وعالم گذاشت

میسّر نبودش کز و عالَمی

ستانند و مهلت دهندش دمی

برفتند و هرکس درود آنچه کِشت

نماند بجر نام نیکو و زشت(1)

الثالث : أنّ الإنسان قد یعرف ...

سومین فایدهای که فخر رازی برای زیارت قبور ذکر نموده است یک فایده اعتقادی است . توضیح این فایده آنست که انسان با دلیلهای عقلی می داند که خداوند متعال واجب الوجود و علت بر تمام موجودات بوده و قدرت او عام است و شامل تمام موجودات می شود بطوری که «لا مؤثّر فی الوجود الا الله تعالی» .

وتمام موجودات دیگر ممکن الوجود و معلول او هستند ، و هر معلولی ربط محض و کاملاً وابسته به خدای متعال است . پس دلیل عقلی می گوید تمام موجودات مقهور قدرت و ربوبیت الهی هستند . ولی می بیند بسیاری از مردم فریفته مال و قدرت و حکومتهای دنیا شده و در برابر خداوند متعال هیچگونه تواضع و فروتنی ندارند ، وآنچه را انسان می بیند بر خلاف آن چیزی است که دلیل عقلی بر آن راهنمائی می کرد . اما وقتی انسان به زیارت قبور می رود می بیند همه طاغوتها و پادشاهان و ظالمان که خود را تحت قدرت الهی ندانسته و مطلق العنان بوده اند اکنون اسیر خاک شده و همه آنان مقهور قدرت الهی هستند .

پاورقی