فلسفه زیارت صفحه 72

پس زیارت قبور باعث می شود که آنچه را انسان با دلیل عقلی بدست آورده بود تقویت شود ، وحسّ انسان به کمک و تأیید دلیل عقلی و اعتقادات بشتابد . در اینجا این نکته قابل توجه است که فایده اول و دومی که فخر رازی ذکر نمود جنبه اخلاقی داشتند اما این فایده سوم جنبه اعتقادی دارد . واین سؤال به ذهن می آید که اعتقاد از اهمیت بیشتری برخوردار است ، پس لازم بود که فایده سوم به جای فایده اول ذکر می شد وفایده اخلاقی پس از آن ذکر می شدند . اما نباید از یاد برد که اعتقادات گرچه مقدم بر اخلاق هستند اما اخلاق مقدمه برای اعتقادات می باشد ، واز طریق اخلاق به اعتقادات می توان پی برد . واگر شخصی واقعاً به تمام مسائل

اخلاقی پای بند باشد حتماً اعتقادات او مستحکم خواهد شد ، و اگر کسی در مسائل اخلاقی دچار ضعف و فتور و سستی گردد حتماً اعتقادات او نیز متزلزل خواهد شد. بهرحال رابطه اخلاقی با اعتقادات یک رابطه متقابل می باشد به همین جهت مقدم داشتن مسائل اخلاقی بر مباحث اعتقادی اشکالی نداشته بلکه عین صواب است .

الأول : أنّ نفس الزائر ...

فخر رازی در اینجا سه فایده برای اموات ذکر کرده است . با زیارت قبور علاوه بر فایده ها و نتایجی که متوجه زیارت کننده می گردد سه فایده نیز شامل میت یا شخص زیارت شده می گردد .

فایده اول : آنست که هنگامی که زائر مشغول دعا و تضرع به خدا است همه حجاب های ظلمانی از او برطرف می گردد و نور جمال و جلال الهی را مشاهده می کند . و چون این دعا و تضرع زائر نزد قبر میت می باشد پس نفس زیارت کننده ارتباط محکمی با نفس آن میت پیدا می کند و در اینصورت انواری که از عالم قدس الهی به روح زائر می رسد به روح آن میت نیز منعکس شده و او نیز از آن بهره می برد ، مثل آنکه نور خورشید به آینه بتابد و از آن آینه به محل خاصی از سقف منعکس گردد . ودر حدیث آمده است که : «إنّ اعمالکم تعرض

علی عشائرکم وأقاربکم من الموتی»(1) اعمال شما بر اموات از خویشاوندان شما عرضه می گردد . بنابر این وقتی زائر نزد قبر یک میت مشغول دعا باشد حتی اگر چه برای خودش دعا کند نه برای میت باز

هم آن دعا برای میت مفید بوده و او از آن دعا بهره مند خواهد شد .

الثانی : انّ النفس المفارقه ...

فایده دوم : وقتی نفس زائر با نفس میت ارتباط پیدا کرد همانند دو آینه متقابل خواهند بود که شعاع از هر کدام در دیگری منعکس خواهد شد و هر چه که در یکی از آنها تجلی کرده است در دیگری نیز متجلی خواهد شد .

در فایده اول بحث درباره کمال نفس زائر بود و اینکه هنگام دعا و تضرع شعاع از نفس زائر به نفس میت افاضه می شود ، ومقصود از شعاع همان شعاعی است که بر اثر دعا و تضرع در نفس زائر پدید آمده است . اما در فایده دوم بحث درباره کمال نفس زائر و مزور هر دو می باشد ، وآنها مثل دو آینه صیقلی متقابل می باشند که هر چه در هر کدام نقش بسته است به دیگری سرایت می کند . در فایده اول تنها بحث از انعکاس شعاع از زائر به مزور بود ، ولی در این فایده بحث از انعکاس شعاع از هر کدام به دیگری است . ودر فایده اول فقط هنگام تضرع و دعای زائر را مورد بحث قرارداده است اما در این فایده دوم بحث از هنگام زیارت نیست بلکه هر شعاع و علمی که در هر کدام هست به دیگری سرایت می کند .