سفرهای زیارتی در فرهنگ مردم صفحه 132

2 مسیرهای سفر

در سال‌های خیلی گذشته، آگاهی از وضعیت راه‌های سفر، از جمله عوامل مهم، برای سفرهای زیارتی به شمار می‌رفت، این آگاهی، نتیجه تجربه‌های انسان در تسلّط بر محیط پیرامونی خود بود، به طوری که با دگرگونی، تحول و پیشرفت در اسباب و وسایل سفر، راه‌ها و مسیرهای زیارتی نیز تغییر یافت.

در سندی که مربوط به استان زنجان است، چنین آمده است: «روز ششم که قرار بود کاروان حرکت کند، اقوام و دوستان زائر خانه خدا جمع می‌شدند، و به همراه ریش سفیدان، معتمدان محل و بازار، جلو افتاده و عده‌ای پشت سر آن ها حرکت می‌کردند تا به کاروانسرایی که کاروان از آنجا آماده حرکت بود، می‌رسیدند. سپس بدرقه کنندگان باز می‌گشتند و زائر سوار بر شتر می‌شد و در صورتی که زائر زن بود، سوار کجاوه می‌شد. چهار دور کجاوه، با تخته محصور بود و دو عدد کجاوه در پشت سر هم تعبیه شده بود و کف آن را نیز فرش می‌انداختند، جلو و عقب کجاوه را نیز با پرده می‌پوشاندند. کاروان با صلوات و با یاد خداوند حرکت می‌کرد و حدود شش