خدا و رسول است، و خلیفه خدا و رسول همان امام می باشد، با این تفاوت که عنوان خلافت متضمن معنی نیابت و جانشینی شخصی است که پیش از او بوده، ولی امام از تقدّم و جلوتر بودن گرفته شده که باید به او اقتدا کرد و اطاعتش بر آنان که در پی اویند، لازم و واجب است.(1)
بعضی گفته اند: واژه خلیفه در قرآن به کار رفته، ولی مقصود از آن خلیفه رسول خدا نیست، و در حدیث رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم نیز به کار رفته و مقصود از آن راویان حدیث آن حضرت می باشند... در نتیجه این نام گذاری - به گمان ایشان - از اصطلاحات متشرّعه و مسلمین است، و اصطلاح شرعی نیست.(2)
این ادّعا از بعضی مستشرقین نیز نقل شده است.(3)
ولی این سخن کاملاً سست و بی اساس است، زیرا:
اوّلاً: در تفسیر قسمتی از آیات که در آنها ماده استخلاف به کار رفته، روایات متعددی وارد شده که مقصود خلافت امیر المؤمنین علیه السلام یا حضرت ولی عصر - عجّل اللّه فرجه الشریف - می باشد. (مانند آیه 56 سوره نور)
ثانیا: در تفسیر اصطلاح اولی الامر از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وسلم حدیث آمده که مقصود خلفای آن حضرت می باشد، چنانکه شیخ ابوالقاسم علی بن محمّد خزّاز قمی - از علمای قرن چهارم هجرت - به سند خود از جابر بن عبد اللّه انصاری روایت کرده که گوید: هنگامی که خداوند متعال این آیه را بر پیامبرش صلی الله علیه و آله وسلم نازل فرمود: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللّه َ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ وَأُولِی الأَمْرِ مِنْکُمْ»(4)
؛ ای کسانی که ایمان آورده اید خداوند را اطاعت کنید و از رسول خدا و اولی الامر از خودتان فرمانبری نمایید.
1- - مجمع البیان: 1/73؛ معجم الفروق اللغویه: 222.
2- - معالم المدرستین: 1/159 - 160.
3- - دایره المعارف تشیّع، 7/198-199.
4- - سوره نساء: آیه 60.