واکاوی آثار تطهیر ائمه در زیارت جامعه کبیره صفحه 4

الهی تقبل هذا القلیل من العبد الحقیر والحمد لله رب العالمین

پیشینه پژوهش

زیارت جامعه کبیره از دیرباز مورد توجه علما و دوستداران اهل بیت ( علیهم صلوات الله ) بوده است به طوری که در بسیاری از کتب روایی شیعه این زیارت و نیز در بسیاری شرح آن گنجانده شده است.

نگاهی کلی به این کتب نشان می دهد که دوره اهتمام به زیارت مذکور هم در دوران کهن بوده و هم در دوران معاصر می باشد. از مهم‌ترین کتب و منابع شیعی کهن می توان به دو کتاب از کتب اربعه اشاره کرد و در مجامع روایی عمده قرون بعدی مثل روضه المتقین و بحار و وافی هم گنجانده شده است.

در میان منابع روایی قدیمی می توان به «من لا یحضره الفقیه» و «عیون اخبار الرضا» شیخ صدوق ( رحمه الله علیه ) اشاره داشت که در مجلد دوم از این دو کتاب به زیارت مذکور پرداخته؛ شیخ طوسی نیز در مجلد ششم از کتاب گران سنگ تهذیب الاحکام، به این مهم اهتمام داشته است.

در قرون بعدی آثار گران مایه ای چون «مصباح الزائر» سید بن طاووس؛ «بلدالامین» کفعمی؛ «روضه المتقین» و « لوامع صاحبقرانی» محمد تقی مجلسی؛ «بحارالانوار» ، «زادالمعاد» و«تحفه الزائر»محمد باقر مجلسی و «وافی» فیض کاشانی، به متن یا شرح زیارت مذکور پرداختند.

اما شاید مهم‌ترین شرح زیارت جامعه، شرح شیخ احمدبن زین الدین اَحسائی ) م 1241 یا 1243 ) است که با نام شرح الزیارة الجامعة الکبیرة است که مفصّل‌ترین و علمی‌ترین شرح زیارت جامعه بوده و آکنده از مباحث کلامی و ادبی و حدیثی و فلسفی است.

دیگر شرح های زیارات جامعه کبیره به قرار زیر اند:

«الأنوار الساطعة فی شرح زیارة الجامعة» جواد کربلایی؛ «الأنوار اللامعة فی شرح الزیارة الجامعة» سیّد عبداللّه بن محمّدرضا شبّر کاظمی؛ «حقائق الأسرار» محمّدتقی آقا نجفی اصفهانی؛ «الشموس الطالعة فی شرح الزیارة الجامعه» آقا ریحان اللّه بن سیّد جعفر کشفی بروجردی؛ «الصوارم القاطعة و الحجج اللاّ معة فی إثباة صحّة الزیارة الجامعة» عبدالکریم عقیلی؛ «فی رحاب الزیارة الجامعة الکبیرة» سیدعلی حسینی صدر؛ «اسرار الزیارة و برهان الإنابة فی شرح زیارة الجامعة » محمّدتقی آقانجفی اصفهانی؛ «أنوار الولایة الساطعة فی شرح زیارة الجامعة» سیّد محمّد بن رضی الدین حسینی وحیدی؛ «الانوار التالعة فی شرح الزیارة الجامعة» شیخ علی اصغر منوری تبریزی؛ «خزان العلم و اهل بیت الوحی » سیّد حسین آیت اللهی جهرمی جهرم؛ «ادب فنای مقرّبان» علامه جوادی آملی؛ «سیمای ائمه» علی نظامی همدانی و با عنوان «شرح زیارت جامعه کبیره» از بزرگانی چون بهاءالدین سیّد محمد نایینی مختاری، محمّد قاسم بن محمدکاظم رازی، علی نقی حائری طباطبایی، حاج میرزا علی غروی علیاری تبریزی، سیّد محمدعلی موحد ابطحی اصفهانی، سیّد ضیاءالدین استرآبادی و رحیم توکل. و بسیاری دیگر از آثار بزرگان شیعه که مجال طرح آن نیست.

فصل اول کلیات