واکاوی آثار تطهیر ائمه در زیارت جامعه کبیره صفحه 62

بنابر این علت مجد کرم الهی همانا شناخت صحیح خداوند توسط آن ذوات مقدس است که علت چنین شناختی بر می گردد به عصمت و طهارت آنان، یعنی چون ایشان پاک گردیده اند درجه تعالی آنان فزونی یافته و به کمال رسیده اند و در آن حالت آنچه از شناخت خداوند دریافت می دارند، کامل تر از دیگران است چون شأنیت یافته اند و از طرفی به جهت معصومیت از خطا و سهو، چنین شناختی بی اشکال و خطا می باشد که باعث می شود، بهترین تمجید ها از کرامت الهی توسط ایشان حاصل گردد.

مبحث چهارم: پایستگی یاد او

«وأدمتم ذکره»

أدمتم: این واژه از ریشه «دَوَمَ» و اصل آن به معنای ثبوت و بقاء است.

ذکر: «ذکر» که ضمیر متصل آن به خدا بر می‌گردد، در مقابل غفلت و فراموشی است و به معنای برتری، شرف، شهرت و ثنا نیز آمده است.

علامه جوادی آملی می فرمایند: شرافت و ثمر ذکر در گرو سه چیز است: منزلت و شرافت «مذکور»، مرتبت «ذاکر» و کیفیت و کمیت علمی که مایه ذکر می‌شود.

مذکور برخی از ذاکران «نعمت»های عادی خداست و بعضی دیگر «ایام الله» که ظرف ظهور قدرت ویژه خداست، عده‌ای به «اسمای میانی» خدا دلگرم‌اند و شماری به اسم اعظم او سرگرم؛ لیکن اوحدی از ذاکرانْ دل در گرو یاد خود «او» دارند.

درجه هر یک از این گروه‌ها و بهره‌شان از ذکری که دارند، به قدر شرافت مذکورشان است، در نتیجه برترین درجه از آنِ گروهی است که مذکورشان اشرف است؛ یعنی گروهی که به یاد خود خدا هستند، چنان که از آن‌سو حرمت و منزلت «ذاکر» در ارتقای رتبه ذکر و در نتیجه منزلت مذکور اثر دارد، از این جهت می‌توان گفت که ذکر خدا از بنده صالح مهم‌تر، مفیدتر و با ارزش‌تر از ذکر عبد از خداست، هرچند تمام اذکار بنده صالح محفوف به دو ذکر خدای سبحان است: یکی قبل از ذکر بنده که او را بیدار و هشیار می‌کند و دیگری بعد از ذکر بنده که پاداش ذکر اوست.

از سوی دیگر، چون علمی که منشأ ذکر می‌گردد مراتب متفاوتی دارد، مایه تفاوت درجه ذکر و در نهایت، تفاوت درجه ذاکران می‌گردد: ذکر برخی از ذاکران برخاسته از علمی است که به «منعم» دارند و برخی ناشی از علمی که به «نعمت» دارند.

در این فقره زیارت، یاد خود خدا به اهل بیت عصمت و طهارت علیهم صلوات الله نسبت داده شده است از این‌رو پاداش و درجه کسی با اجر و درجه آن‌ها برابری نمی‌کند، زیرا از یکسو ذاکرِ خود خدا هستند و از سوی دوم مذکور او.