واکاوی آثار تطهیر ائمه در زیارت جامعه کبیره صفحه 71

مبحث دهم: شکیبایی در آسیب ها و گزند ها

«و صبرتم علی ما اصابکم فی جنبه»

صبرتم: خود نگه داشتن و بی‌قراری نکردن در برابر ناملایمات ، اما معنایی که در برابر «عجله» استعمال می‌شود ظاهراً یکی از مصادیق یا لوازم جزع نکردن و خود نگه‌دار بودن در برابر ناملایمات است.

أصابکم: «أصابکم» ماضی باب اِفعال از ریشه «صوب» به معنای نازل شدن چیزی و قرار گرفتن آن در محل خودش است. بر این اساس، به باران «صوب» گفته می‌شود، چون فرود می‌آید و در جای خودش ( زمین ) قرار می‌گیرد، چنان‌که به ابر حامل باران«صیّب» می‌گویند.

جنبه: «جنبه» که به «کنار» ترجمه می‌گردد، دراصل به پهلوی انسان گفته می‌شود. اما «جنب‌الله» که صدوق آن را به اطاعت خدا معنا کرده به همین ریشه برمی‌گردد، زیرا فرمان‌های الهی از سوی خدا و جانب او ( گویا از جنب او ) می‌آید.

صبر سه قسم است: صبر بر بلاها و مصیبت‌ها که به رضا از قضای الهی ختم می‌شود؛ صبر بر طاعات و عبادات که سرانجامش انقیاد و خضوع در برابر حق تعالی و انس با اوست؛ صبر از گناهان که تقوای نفسانی و پروا پیشگی را در پی دارد.

سیاق این فقرات زیارت با توجه به این که ابتدا از صبر و سپس از رضا و تسلیم سخن می‌گوید با صبر در بلاها، مشکلات و فشارهای جسمانی و روحی برخاسته از آلام جسمی هماهنگ‌تر است، گرچه لفظ اطلاق دارد و شامل هر سه قسم می‌شود و این، مقتضای طبع بشر است که در برابر ناراحتی‌های جسمی در فشار قرار گیرد و به صبر نیازمند باشد و ائمه علیهم صلوات الله به لحاظ بشر بودن از این اقتضا مستثنا نبودند.

نکته ای را نیز باید توجه داشت که صبر رهبران الهی گاهی در تحمّل رنج‌های توان‌فرسای تحمیلی مانند ضرب، شتم، زندان، هتک و... است و زمانی در مشاهده فرورفتن عمدی جامعه در گودال جهل علمی و چاه جهالت عملی و نَبذ کتاب الهی در پشت سر خود و در واقع محرومیت جامعه از علوم وحیانی و بی‌بهره شدن آن‌ها از فیض ویژه پروردگار، مصیبت دردناکی برای ارواح لطیف آنان است.

ائمه اطهار علیهم السلام همه این مسائل و مصائب را تحمّل کردند و صبر کردند و این ها نیز از میثاق و پیمان آنان با خداوند متعال بوده است؛ یعنی در راه او، برای رسیدن به هدف او و به خاطر او بوده است

و ایشان، مصداق این آیه هستند که می فرماید: «وَلَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْء مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْص مِنَ اْلأَمْوالِ وَاْلأَنْفُسِ وَالثَّمَراتِ وَبَشِّرِ الصّابِرینَ الَّذینَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصیبَةٌ قالُوا إِنّا لِلّهِ وَإِنّا إِلَیْهِ راجِعُونَ أُولئِکَ عَلَیْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ وَأُولئِکَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ»