- اشاره 1
- ذکر، برترین هدیه ی آسمانی 1
- پرسش و پاسخی 4
- احتراز از یک انحراف 6
- یاد خدا و آرامش دل ها 11
- اشاره 11
- جریانِ آرامشِ ناشی از یاد خدا در مقیاس خُرد و کلان 18
- اشاره 22
- اضطراب و سختیِ غفلت از یاد خدا 22
- اضطراب و سختیِ غفلت از یاد خدا در مقیاسِ کلان 24
- پی آمد غفلت از خدا، عدمِ توجّهِ به خدا در محاسبات و آثار آن 26
- رابطه ی متقابل یاد خدا و دوری از تباهی 28
- اشاره 28
- تلاشِ شیطان برای غفلت از یاد خدا 32
- یاد خدا و یاد انسان 35
- خدا فراموشی و خود فراموشی 41
- اشاره 41
- مقصود از خودفراموشی 42
- لزوم کثرت و تداوم در ذکر 46
- اشاره 46
- اندک بودن ذکر به معنای خاصّ از صفات منافقین 52
- مراتبِ کثرت ذکر و کمترین مرتبه ی آن 53
- تبیینی از امام صادق - علیه السلام - در کثرت ذکر و نمونه ی برتر آن 56
- اشاره 56
- ارائه ی نمونه ی تامّ در ذکر کثیر 62
- یک تذکّر و هشدار 66
- وابسته بودنِ پایداری و اثرگذاری ذکر به ولایت اهل بیت: 71
- مراتب یاد خدا 80
- اشاره 80
- پرسش و پاسخی 83
- تلازم در مراتب ذکر 86
- اشاره 86
- حقیقتِ ذکر و یاد قلبی 91
- نیکو بودن یاد خدا در هر مورد و هر حال و توصیه به آن در موارد خاصّ 93
- اشاره 93
- یاد خداوند متعال در موارد خاصّ 98
- سفارش به ذکر در زمان های خاصّ 101
- اشاره 101
- عنایت به ذکر در صبحگاهان و شامگاهان در روایات 105
- کیفیّت صوت در ذکر 113
- اشاره 113
- ذکر نهان و آثار آن 115
- مطلوب بودن ذکر و مانند آن با صدای بلند در برخی موارد 121
- اشاره 125
- اسباب ذکر 125
- ملازمه ی ایمان و محبّت به خداوند و لزومِ چیرگیِ آن بر تمام دوستی ها 128
- موانع ذکر 132
- اشاره 132
- 1. پیروی شهوت 135
- برخی موانعِ ذکر در روایات 135
- اشاره 135
- 2. آرزوهای بی جا 135
- 3. درخواست های چشم 135
- 5. غِنا 136
- 6. آلات طَرَب مثل تار و طنبور 136
- 4. اشتغال به سخن درباره ی مردم 136
- 9. غرور فرمانروایی 137
- 7. عدم عمل به علم 137
- 8. پرخوری 137
- اشاره 139
- دیگر آثار ذکر 139
- 1. نورانی شدن دل و روشنیِ باطن 140
- 3. نزول رحمت 142
- 2. شادمانی و نیروگرفتنِ جان 142
- 5. نیکوشدنِ کردار در نهان و آشکار 143
- 4. پیروزی در امور 143
- 6. امان از صاعقه 143
- 8. رهایی از آتش 145
- 9. سبب تعلّق خیر 145
- 7. امان از نفاق 145
- 10. دارای زمزمه در زیر عرش 146
- ادبِ یاد خدا 147
- اشاره 147
- ملازمه ی ذکر و اشتیاق به لقای پروردگار 149
- ادبِ ظاهر در یاد خدای متعال 151
- مراتب فضیلت در اذکار، و تفاوت آثار آن ها 154
- برترین ذکر 158
- اشاره 158
- برخی دیگر از ذکرهای برتر 165
- اسمای الهی و توقیفیّت آن ها 169
- اشاره 169
- توقیفیّت و توفیقیّتِ اسمای الهی 171
- اشاره 175
- اسماء الله و اسم اعظم 175
- اسم اعظم الهی 181
- رسول اکرم - صلی الله علیه و آله و سلم - و ائمّه: نمونه ی عینیِ اسم اعظم 185
- تجلّیِ اسم اعظم در اولیای الهی و شرطیّت بقای قابلیّت 187
- چند روایت در تبیین اسم اعظم 189
نماز را به خاطر یاد من، به پا دار.(1)
که دلالت می کند روح نماز و هدف از آن، یاد خداست.
پرسش و پاسخی
ممکن است این جا پرسشی برای برخی مطرح شود که اگر ذکر خداوند برتر است پس چرا غیر ذکر خداوند در نماز نیز وجود دارد؟
1- این آیه ی شریفه به گونه ها ی دیگری نیز معنا شده است؛ از جمله آن که «نماز را به پا دار تا من تو را یاد کنم» که از باب اضافه ی مصدر «ذکر» به فاعل «ی» باشد، و یا Pوَ أَقِمِ الصَّلاهَ لِذِکْریO یعنی «هرگاه نماز را فراموش کردی سپس متذکّر شدی، آن را بیاور». جناب طبرسی; می فرماید: این معنای اخیر، از اکثر مفسّرین است و مرویِ از امام باقر - علیه السلام -. عرض می کنم روایاتی که از آیه ی شریفه، لزوم قضا را استفاده می کند صریح در استفاده ی دلالت مطابقی نیست و این طور نیست که ظاهر آیه دلالت داشته باشد بر لزوم قضا هنگام یاد آمدنِ فوتِ نماز بلکه می تواند تفسیر به لازم باشد؛ یعنی چون اقامه ی نماز به خاطر یاد خداست، این یاد را اگر فراموش کردی، در وقت دیگر جبران کن. و بالجمله شکّی نیست در ظهور آیه ی شریفه در این معنا که: «به خاطر یاد من، نماز را به پا دار» و قرینه ی معتبری بر خلاف آن نمی شناسیم. و نظیر همین از عامّه در مناسک حجّ وارد شده است: «إنَّما جُعِلَ الطَّوافُ بِالبَیتِ و بَینَ الصَّفا و الْمَرْوَهِ و رَمْیِ الْجِمارِ لإقامَهِ ذِکْرِ اللهِ؛ همانا قرار داده شده است طواف به دور خانه ی خدا و سعی بین صفا و مروه و رمی جمرات به خاطر بر پا داشتنِ یاد خداوند متعال.» سنن أبی داود، ج1، ص581 (الناشر: دارالفکر تحقیق: محمد محیی الدین عبد الحمید)؛ و ... .