کنز المرام فی اعمال شهر الصیام صفحه 502

«یعنی، بر شما باد در ماه رمضان به کثرت دعا و استغفار، که دعا بلاها را از شما دور گرداند و امّا استغفار، گناهان شما به وسیله آن زدوده می شود».(1)

امیرموءمنان علیه السلام در یک بیان جامع می فرماید: استغفار مرتبت بلند جایگاهان می باشد و آن واژه ای است که بر شش معنی تطبیق می کند:

1) پشیمانی از کردار.

2) تصمیم جدّی بر ترک و عدم بازگشت به سوی گناه.

3) ادای حقوق، تا به هنگام ملاقات با خدا پی آمدی برعهده اش نباشد.

4) همه ی فرایض را وارسی کند و حق آنها را ادا کند.

5) گوشتی که از حرام روییده، با غم و اندوه آب کند، تا گوشت دیگری از حلال بروید.

6) تلخی اطاعت را به بدن خود بچشاند، آنگونه که لذّت گناه را چشانیده بود.(2)

شایسته است که در طول ماه رمضان به هنگام توبه و انابه، با کمال تضرّع و نهایت شکستگی و پشیمانی، دعای اعتراف و توبه ی امام سجاد علیه السلام را بخواند:

اَللّهُمَّ اِنَّهُ یَحْجُبُنی عَنْ مَسْاَلَتِکَ خِلالٌ ثَلاثٌ، وَتَحْدُونی عَلَیْهاخِلَّهٌ واحِدَهٌ، یَحْجُبُنی اَمْرٌ اَمَرْتَ بِهِ فَاَبْطَأْتُ عَنْهُ، وَنَهْیٌ نَهَیْتَنی عَنْهُ فَاَسْرَعْتُ اِلَیْهِ، وَنِعْمَهٌ اَنْعَمْتَ بِها عَلَیَ فَقَصَّرْتُ فی شُکْرِها.

وَیَحْدُونی عَلی مَسْألَتِکَ تَفَضُّلُکَ عَلی مَنْ اَقْبَلَ بِوَجْهِهِ اِلَیْکَ، وَ وَفَدَ بِحُسْنِ ظَنِّه اِلَیْکَ،اِذْ جَمیعُ اِحْسانِکَ تَفَضُّلٌ، وَ اِذْ کُلُّ نِعَمِکَ ابْتِداءٌ.

فَها اَنَا ذا یا اِلهی واقِفٌ بِبابِ عِزِّکَ وُقُوفَ الْمُسْتَسْلِمِ الذَّلیلِ، وَسائِلُکَ عَلَی الْحَیاءِ مِنّی سُؤالَ الْبائِسِ الْمُعیلِ مُقِرٌّ لَکَ بِاَنّیلَمْ اَسْتَسْلِمْ وَقْتَ اِحْسانِکَ اِلاّ بِالاِْقْلاعِ عَنْ عِصْیانِکَ، وَلَمْ اَخْلُ فِی الْحالاتِ کُلِّها مِنِ امْتِنانِکَ. فَهَلْ یَنْفَعُنی یا