معیارهای پذیرش اعمال صفحه 27

و عقل عملی و از سوی دیگر به عقل طبیعی و عقل تجربی تقسیم می شود.

و نیز از حضرت علی علیه السلام روایت شده که فرمودند:

اَلعقلُ عَقلانِ؛ مَطبُوعٌ وَ مَسمُوعٌ وَ لا یَنفَعُ مَسمُوعٌ اِذا لَم یَکُ مَطبُوعٌ کَما لا یَنفَعُ ضَوءُ الشَّمسِ وَ ضَوءُ العَینِ مَمنوعٌ» (1)

(عقل بر دو قسم است عقل طبیعی و فطری، و عقل اکتسابی و تجربی از مسموعات، هرگاه عقل فطری در انسان نباشد عقل اکتسابی و شنیده ها سود نبخشد چنانکه نور خورشید به چشمی که نور ندارد بهره نمی دهد.)

اگر قسم اول عقل در وجود انسان موجود نباشد آدمی تکلیف و مسئولیتی ندارد و اگر قسم دوم نباشد مورد نکوهش و تهدید الهی است.

چنانکه در آیه 171 سوره بقره می فرماید:

«صُمٌّ بُکمٌ عُمیٌ فَهُم لا یَعقِلُونَ»

(هم کرند، هم گنگ و هم کور، زیرا که قوّّ عقل را بکار نمی بندند.)

نادیده گرفتن عقل در انجام کارها موجب خسارت دنیا و آخرت و بکار گرفتن آن در انجام اعمال شایسته، سبب قبولی کردار و ترفیع درجات صاحب عمل خواهد بود.

رابطه عقل و ایمان

چون شرط آغازین قبولی عمل برخورداری از ایمان است و انسان اهل دین و ایمان نخواهد بود جز اینکه از عقل سالم و درستی برخوردار

1- مفردات راغب، ص 342