شرح دعای مکارم الاخلاق صفحه 171

الْخائِفُ الَّذی آمَنْتَهُ، وَ الْجایِعُ الَّذی أشْبَعْتَهُ، وَ الْعَطْشانُ الَّذی أرْوَیْتَهُ، وَ الْعارِی الَّذی کَسَوْتَهُ، وَ الْفَقیرُ الَّذی أغْنَیْتَهُ، وَ الضَّعیفُ الَّذی قَوَّیْتَهُ، وَ الذَّلیلُ الَّذی أعْزَزْتَهُ، وَ السَّقیمُ الَّذی شَفَیْتَهُ، وَ السّائلُ الَّذی أعْطَیْتَهُ، وَ الْم_ُذْنِبُ الَّذی سَتَرْتَهُ، وَ الْخاطِئُ الَّذی أقَلْتَهُ، وَ أنَا الْقَلیلُ الَّذی کَثَّرْتَهُ، وَ الْم_ُسْتَضْعَفُ الَّذی نَصَرْتَهُ، وَ أنا الطَّریدُ الَّذی آوَیْتَهُ...»(1)

«سرورم! منم خردسالی که بزرگش کردی؛ نادانی که علمش آموختی؛ گمراهی که راهش نمودی؛ پستی که رفعتش دادی؛ ناامنی که به امانش آوردی؛ گرسنه ای که سیرش ساختی؛ تشنه ای که سیرابش کردی؛ برهنه ای که پوشاندی؛ فقیری که نیازش را برطرف ساختی؛ ناتوانی که توانش دادی؛ ذلیلی که عزّتش بخشیدی؛ بیماری که شفایش دادی؛ نیازمندی که عطایش فرمودی؛ گنهکاری که گناه او را پوشاندی؛ خطاکاری که خطایش را برگرداندی؛ اندک شماری که زیادش کردی؛ مستضعفی که یاری اش کردی؛ و بنده ای آواره که پناهش دادی...»

امام علیه السلام در سیاق نیایش به درگاه الاهی، تمامیِ دارایی ها و توانایی های خود را با ذکر سابقه ی ناداری ها و ناتوانی های خویش، از خدا می داند. حضرتش یادآور می شود که رشد، علم، هدایت، رفعت، امنیّت، سیری، سیرآبی، پوشش، ثروت، قوّت، عزّت، سلامت، بهره مندی، خطاپوشی، بخشش، کثرت، نصرت و مأویپذیری، همه و همه را از خدا دارد. ثمره ی این نگرش، خضوع و خشوع هرچه بیشتر در پیشگاه خداوند و برکنار ماندن از هرگونه طغیان و سرکشی است. امّا انسان های بی ظرفیت، با ملاحظه ی اندک بی نیازی، سر به طغیان برداشته و زمین و زمان را بنده نیستند و بانگ أنَا الحَق می زنند؛ حال آن که اگر خدای متعال بخواهد در کمتر از آنی، توانایی را از آنها باز ستانده و ایشان را به خاک مذلّت خواهد نشانید. به فرموده ی امام علی علیه السلام :

«ما أسرَعَ صَرعَهَ الطّاغی.»(2)

«به راستی که فروافتادن انسان سرکش چه زود فرا می رسد.»

طغیان و دنیاگرایی _ به مصداق (فَأمَّا مَن طَغی * وَ آثَرَ الْحَیاهَ الدُّنیا) _ ثمره ای جز آتشِ سوزان الاهی در پی نخواهد داشت که: (فَإنَّ الْجَحیمَ هی المأوی)(3) . ( هرکس

سرکشی کرد و زندگانی دنیا را برگزید، دوزخ جایگاه اوست. )

خلاصه این که: (إنَّ لِلطّاغینَ لَشَرَّ مَآب)(4)  ( سرکشان را بد عاقبت و جایگاهی در

انتظار است. )

رواست که انسان به خود بنگرد و کاستی های خویش را چاره کند که اگر چنین نکرد، مصداق این کلام مولی علی علیه السلام خواهد شد که :

1- دعای ابوحمزه ی ثمالی.
2- غُرر: 9526.
3- نازعات (79): 37.
4- ص (38): 55.