شرح دعای مکارم الاخلاق صفحه 176

است. آن کس که چنین فردی را به هدایتگری خود بگیرد، به یقین از راه راست منحرف شده و خود به مهلکه در می افتد. امام علی علیه السلام فرموده است:

«مَنِ استهدی الغاوی، عمی عن نهج الهدی»(1)

«کسی که از فردی گمراه هدایت بجوید، از راه هدایت نابینا شده است.»

با آگاهی به این مقدّمات، مفهوم جمله ی «أنْطِقْنی بِالْه_ُدی» در کلام حضرت سجّاد علیه السلام آشکارتر می گردد، بدین سان که: انسان گام در راه هدایت بگذارد، سخنش دعوت به نور و روشنی و هدایت باشد، ارج و قدر این تلاش والا را که جایگزین مفهوم «احیاء» شده، به درستی بشناسد و بداند که در فرهنگ دینی، از این جان بخشی _ یعنی حرکت دادن فرد از کفر به ایمان و از گمراهی به راه یابی _ تعبیر به احیاء شده است. در پایان به مصداق :

ذات نایافته از هستی بخش         کی تواند که شود هستی بخش؟

ابتدا سعی در دستیابی به مشخّصه های هدایتگری نموده، آن گاه گام گذار این راه شود که در غیر این صورت، خود مشکلی دیگر به بار خواهد آورد.

بد نیست بدانیم که بنا به نصّ قرآنی پنج گروه مشمول هدایت خداوندی نمی گردند(2) : ظالم، کافر، فاسق، مُسرف، کاذب. از این رو، ضروری است انسان خود را از

این ورطه ها دور نگاه دارد و زمینه های شمول هدایت الاهی را برای خود فراهم آورد؛ چرا که :

«ضَلَّ مَنِ اهْتَدی بِغَیر هدی الله»(3)

«به راستی گمراه شد آن کس که به هدایتی جز هدایت الاهی تن داد.»

این هدایت غیر خدایی در اصل هدایت نیست و باید آن را گمراهی نامید. حضرتش علیه السلام پرده از واقعیّت این امر به کناری زده و فرموده:

«مَن استرشد غویآ ضَلّ.»(4)

«آن کس که از گمراه کننده ای رشد و هدایت طلب کند، به واقع پای در گمراهی نهاده است.»

[61 _ وَ ألْهِمْنِی التَّقْوی]

پیش از این ذیل عبارت «وَ الْبِسنی زینَهَ المتَّقین» مطالبی کوتاه پیرامون متّقین مطرح گردید. اینک فرصتی است که واژه ی تقوی _ هر چند به طور مختصر _ گشوده شود تا آگاهی افزون تری نسبت به این درخواست امام سجّاد علیه السلام به

1- غرر و درر: 8569.
2- قصص (28): 50؛ مائده (5): 67؛ منافقون (63): 6؛ غافر (40): 28؛ زُمر (39): 3.
3- غرر و درر: 5906.
4- همان: 7903.