شرح دعای مکارم الاخلاق صفحه 228

امام علیه السلام در پایان این قسمت، سخن از پشتوانه ای در میان می آورد که خود بدان متّکی است: اعتقاد به توحید خالص که فرد می تواند بر آن تکیه کند و بدان مطمئن گردد تا بدان جا که این اعتقاد را ضریب اطمینانی برای تحقّق درخواست های خود در پیشگاه خداوندی به حساب آورد. ضمن آن که طرح مبحثی عقیدتی در خلال مقولات اخلاقی، جلوه ی دیگری از آمیختگی این امور با هم در منطق اسلام است که قبلاً به دفعات به آن اشاره گردیده است.

در همین زمینه ی اخیر، امام سجّاد علیه السلام خطاب به خدای متعال عرضه می دارد :

«وَ إنّ ی وَ إنْ لَمْ أُقَدّم ما قدّموه مِن  الصّالحات، فَقَدْ قدّمتُ توحیدک و نفی الأضداد و الأنداد و الأشباه عنک.»(1)

«من هر چند چونان صالحان، پیشاپیش عمل صالحی به پیشگاه حضرتت عرضه نداشته ام؛ امّا اینک اعتقادم به توحید و نفی هرگونه شبه و ندّ و ضدّی از تو را به حضورت عرضه می دارم.»

این بیان با صراحت نشان می دهد که انسان موحّد، اگر به راستی به توحید و لوازم آن پای بند باشد، می تواند آن موضوع اعتقادی را در صدر اعمال و پیش فرستاده های خود نزد خداوند به حساب آورد.

هم ایشان در جایی دیگر می فرمایند:

«إلهی... وَسیلَتی إلیکَ التّوحید؛ و ذریعتی انّ ی لَمْ أشرک بکَ شَیئآ وَ لَمْ أتّخذ معکَ إلهآ.»(2)

«خدایا! دست آویزم نزد تو، اعتقاد توحیدیِ من است و وسیله ام در پیشگاهت، آن است که من برای تو شریکی قائل نشده و معبودی همپای تو برای خویش برنگرفته ام.»

در دعا می خوانیم که: «لا عمل لی استحق به الجنَّه و لا طاعَه لی استوجب بها الرّضوان، إلّا انّ ی اعتقدت توحیدک و عدلک»(3) . «مرا کاری نیست که بدان شایسته بهشت

گردم و طاعتی نیست که بدان سزاوار رضوان شوم. فقط به توحید و عدل تو عقیده دارم.»

بدین ترتیب درست در همان جا که استحقاق خود را برای بهشت و رضوان خداوندی به ازای عمل و طاعت و اطاعت از خود نفی می کنیم، موضوع اعتقاد به توحید و عدل خداوند را استثنا می کنیم و بدان اعتماد می ورزیم، یعنی: خدایا! من با آن که تهی دست از عمل قابل عرضه ای هستم؛ امّا اعتقاد توحیدی خود را مغتنم شمرده و مهم و اساسی می دانم، تا آن جا که می تواند بر اعمال من پوشش اندازد و سرانجام سبب نجات و فلاح گردد.

بیانات امام سجّاد علیه السلام ارزش و ارج و قدر اندیشه ی توحیدی را یادآور می شود و جنبه ی ریشه ای آن را عملا به ما می آموزد. از اینجا می فهمیم کسی که در کار صلاح و اصلاح باشد، باید پیش از هر چیز و بیش از هر امر به عقاید توحیدی خود بپردازد که اگر این موضوع سامان گیرد، بقیّه ی کارها را نیز به سامان خواهد رسانید. امام علیه السلام تصریح

1- صحیفه ی سجّادیه، دعای 47 (عرفه).
2- صحیفه ی سجّادیه، دعای 49.
3- دعای عدیله.