شرح دعای مکارم الاخلاق صفحه 234

منفی را تبیین نمود؛ امّا این حقیقتی غیرقابل انکار است و شواهد حسّی و عینی فراوانی بر آن اقامه می گردد. حال آن چه را که انسان در اختیار دارد، اگر از ناحیه ی خداوندی مشمول این فراوانی و برکت گردد، بدون شک خیرات فراوانی در پی خواهد داشت. در این حال دیگر کمیِ مؤنه نمی تواند برای فرد تهدیدی به حساب آید؛ چرا که در پوشش برکت، همان قلّت، کثرت می یابد. بسا اوقات، بسیاری از فراوانی های صوری به سرعت نابود شده و از بین می رود و هرگز اثر همان قلیل بابرکت را ندارد.

وقت، عمر، توان، فکر و ده ها مقوله ی دیگر از این ردیف نیز می تواند مبارک _ یعنی مورد برکت _ واقع شود. از این رو نباید این مطلب را صرفآ در محدوده ی مادّی منحصر دانست. در قرآن مجید، خود این کتاب، همچنین خانه ی خدا، حضرت عیسی علیه السلام ، باران و... نیز به عنوان مبارک یاد شده است. سرانجام منزلگاه نوح پیامبر علیه السلام در پایان طوفان با آیه ی (وَ قُلْ رَبِّ أنزلنی مُنزلا مُبارَکآ وَ أنتَ خَیر المنزلین)(1)

ساحل آرام و نجات بخشی است که با قید مبارک مقیّد گردیده است.

باید دانست که از جمله امتحان های الاهی، آن است که بندگان خدا، آن هنگام که مبادرت به گناه می نمایند، دچار کمبود در حاصل زراعات و نزول برکات می شوند. امام علی علیه السلام از جمله حکمت های این پدیده را تذکّر و تنبّه و توبه و بازگشت افراد بیدار و هشیار می داند. آن جا که می فرماید :

«إنَّ الله یبتلی عِباده عِنْدَ الاْعمال السَّیِّئَه، بِنقص ال ثَّمرات و حبس البرکات و اغلاق خزائن الخیرات لیتوبَ تائب...»(2)

[86 _ و وفّر ملکتی، بالبرکه فیه]

امام سجّاد علیه السلام در دنباله ی بحث اسراف و اتلاف، از خدا می خواهد که آن چه در دست دارد، مشمول برکت و فزونی و زیادتی گردد. قبلا اشاره شد که برکت الاهی می تواند خُردها را کلان دارد. البتّه امروزه گرفتار شدن در غوغای مادّیّت زندگی تصوّر این واقعیت را برای بعضی دشوار یا محال ساخته است، حال آن که واقعیّتی ملموس و محسوس و غیرقابل انکار است.

[87 _ و أصب بی سبیل الهدایه للبر فی ما انفق منه]

در آخرین قسمت از این بخش، امام این نکته ی جالب را مطرح می نماید که از خدا می خواهد تا تلاش او در زمینه ی انجام امور خیر و در آن چه که از آن انفاق می کند، به هدف صحیح بنشیند. یعنی این امر در جایی به کار گرفته شود که از ضرورت و شایستگی لازم برخوردار باشد.

البتّه نفس انفاق و انجام امور خیر، کاری پسندیده و مورد رضایت حق تعالی است(3) ؛ امّا به هدف نشستن این امور، وجه دیگری است که به کارهای خیر ارزش

1- مؤمنون (23): 29 : (ای نوح، بگو: خدایا، مرا به منزلگاهی مبارک فرود آر که تو بهترینفرودآورندگان ای.)
2- نهج البلاغه، خطبه ی 143 : «خداوند، بندگانش را آن هنگام که مرتکب گناه می شوند، به کمبودحاصل و زراعت و برکت در آن و بستن راه خیرات دچار می سازد تا توبه کنندگان، راه توبه و انابه پیشگیرند».
3- پیش از این در توضیح «وَ اجر لِلنّاس عَلی یدیّ الخیر»، پیرامون این موضوع، مطالب مختلفبیان شد.