شرح دعای مکارم الاخلاق صفحه 250

نیز به فرموده ی ایشان :

«إنَّ العِلم یهتف بالعمل، فَإنْ أجابه و الّا ارتحل عنه.»(1)

«دانش فریاد عمل را در پی دارد. اگر آن را اجابت کنی (که رواست). و گرنه از نزد تو رخت بر خواهد بست.»

از جمله ویژگی های عالمان بدون عمل که در روایات آمده است:

«گنجی نهان که از آن انفاق نمی شود و تنها صاحبش را می آزارد و در مقصد خود مصرف نمی شود.» (2)

«چراغی که خود می سوزد امّا دیگران را بهره می رساند.» (3)

«آن کس که بوی بهشت بر مشامش نخواهد نشست.» (4)

«کسی که جایگاهش در آتش است.» (5)

دقّت در آن ها ارزش و رابطه ی انکارناپذیر و ضروری میان علم و عمل را آشکار می سازد.

بعد از آگاهی از این تصریحات و تمثیلات و تشبیهات که در جای جای کلام معصومین به چشم می خورد، مشخّص می شود که «وَ عِلْمآ فِ ی اسْتِعْمالٍ» چه ارزش والایی است که امام سجّاد علیه السلام از خداوند متعال، وصول به آن را می خواهد.

[97 _ و ورعاً فی اجمال]

از جمله واژه های مثبتی که در فرهنگ اسلامی مطرح شده، کلمه ی ورع به معنی پارسایی است. در این کلمه موضوع خودنگه داری مورد نظر است؛ یعنی انسان پارسا یا ورِع کسی است که در درون خود، نیرویی دارد که او را نگاه می دارد و از مبادرت به گناه بازمی دارد. گستردگی حوزه ی ورع چنان است که امام علیه السلام آن را با توجّه به تمامی جهات، از خدای متعال درخواست می نماید.

پیش از این در مفهوم کلمه ی زهد مطالبی بیان شد. اینک گفته می شود که افراد زاهد با آن همه ارج و قرب و قدر و منزلت، جز با ورع _ خودنگه داری _ راه به جایی نمی برند. در حدیث معراج خطاب به رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم آمده است که :

«إنَّ الْوَرع مثله کَمَثل السَّفینَه. کَما ان فِ ی الْبَحر لایَنجو إلّا مَن کانَ فیها، کَذلِکَ لایَنجو الزّاهدون إلّا بِالوَرع.»(6)

1- همان: 33.
2- همان: 37، از امام صادق علیه السلام .
3- همان: 38.
4- همان: 38.
5- همان.
6- بحارالأنوار :77 26.