- سخنی در آغاز 1
- متن کلام امام امیرالمؤمنین علیه السلام درباره تعصّب و پیوند آن با مکارم اخلاق 5
- اشاره 5
- [ 1] _ نگاهی کلّی 7
- [ 2] _ بایسته های تعصّب 10
- [ 3] _ از گذشتگان عبرت بگیرید! 12
- [ 4] _ زمینه های مثبتِ عبرت گیری 13
- [ 5] _ زمینه های منفی عبرت گیری 14
- [ 6] _ آزمون ها 15
- [ 7] _ ویژگی های کلّی 19
- [ 8] _ گره گشایی 20
- [ 9] _ دو روی سکّه 21
- [ 10] _ مرور کلّی حکمت علوی 23
- اشاره 25
- گذری بر دعای مکارم الاخلاق 25
- [1 _ بلّغ بإیمانی أکمل الإیمان] 26
- [2_ واجعل یقینی افضل الیقین] 27
- [3_ وانته بنیتی إلی أحسن النیّات] 28
- [4_ و بعملی إلی أحسن الأعمال] 29
- [5 _ و اکفنی ما شغلنی الاهتمام به... فی رزقک] 33
- [6 _ و لا تفتنّی بالنظر] 36
- [7 _ وَ أعزّنی وَ لاتَبلینّی بالکبر] 38
- [8 _ وَ عبّدنی لک وَ لا تُفسد عبادتی بالعجب] 41
- [9 _ وَ اجر لِلنّاس عَلی یدی الخیر وَ لاتمحقه بالم_َنّ] 44
- [10 _ و هب لی معالی الأخلاق و اعصمنی من الفخر] 47
- [11 _ لا ترفعنی فی الناس درجه الّا حططتنی عند نفسی مثلها] 50
- [12 _ و لا تحدّث لی عزّاً ظاهراً الّا أحدثت لی ذلّه باطنه عند نفسی بقدرها] 52
- [13 _ متّعنی بهدی صالح لا استبدل به] 57
- [14 _ و طریقه حقّ لا أزیغ عنها و نیّه رشد لا اشکّ فیها] 61
- [15 _ وَ عَمّرنی ما کان عمری بذله فی طاعتک. فإذا کان عمری مرتعآ للشَّیطان فَاقْبضنی إلیکَ، قبلَ أن یسبق مقتک إلَیَّ أو یستحکم غَضبُکَ عَلَیَّ.] 63
- [16 _ اَللّهُمَّ لاتدع خصلهً تُعاب منّ ی إلّا أصلحتها، و لا عائبهً أُؤَنَّبُ بها إلّا حَسَّنتها، وَ لا أُکرومهً فیَّ ناقصهً إلّا أتممتها.] 68
- [17 _ ابدلنی من بغضهِ أهل الشّنآن المحبّه] 70
- [18 _ وَ من حسد أهل البغی المودَّه] 72
- [19 _ و من ظنّه اهل الصلاح الثقه] 73
- [20 _ وَ من عداوه الادنین الولایه، و من عقوق ذوی الأرحام المبرّه، و من خذلان الأقربین النصره] 76
- [21 _ وَ مِن حُبّ المدارین تصحیح المِقَه و مِن ردّ الملابسین کَرَم العشره و مِن مراره خوف الظّالمین حلاوه الامنه] 80
- [22 _ و اجعل لی یداً علی من ظلمنی و لساناً علی من خاصمنی و ظفراً بمن غاندنی] 83
- [23 _ و هب لی مکراً علی من کایدنی] 83
- [25 _ و تکذیباً لمن قصبنی و سلامه ممّن توعّدنی] 84
- [24 _ و قدره علی من اضطهدنی] 84
- [27 _ و متابعه من أرشدنی] 85
- [26 _ و وفّقنی لطاعه من سدّدنی] 85
- [28 _ و حلّنی بحلیه الصالحین] 89
- [29 _ و ألبسنی زینه المتقین] 90
- [30 _ بسط العدل] 92
- [31 _ کظم الغیظ] 93
- [32 _ إطفاء النائره] 98
- [33 _ ضمّ اهل الفرقه] 100
- [34 _ و اصلاح ذات البین] 103
- [35 _ و افشاء العارفه و ستر العائبه] 106
- [36 _ و لین العریکه] 112
- [37 _ حفض الجناح] 114
- [38 _ و حُسن السیره] 116
- [41 _ و اسبق إلی الفضیله] 119
- [39 _ و سکون الرّیح] 119
- [40 _ و طیب المخالفه] 119
- [43 _ و ترک التعییر] 124
- [44 _ و الافضال علی غیر المستحق] 128
- [45 _ و القول بالحق و إن عزّ] 132
- [46 _ و استقلال الخیر و ان کُثر من قولی و فعلی] 135
- [46 _ و اکمل ذلک لی بدوام الطاعه] 138
- [47 _ و لزوم الجماعه] 140
- [48 _ و رفض اهل البدع و مستعملی الرأی المخترع] 142
- [50 _ و اقوی قوّتک فیّ اذا نصبت] 143
- [51 _ و لا تبتلینّی بالکسل عن عبادتک] 143
- [49 _ و اجعل اوسع رزقک علیّ اذا کبرت] 143
- [52 _ و لا العمی... یا ارحم الراحمین] 147
- [53 _ اللّهم اجعل... عدوک] 148
- [54 _ و ما اجری علی لسانی... احصاءً لمنتک] 157
- [55 _ و لا اظلمن و انت مطیق للدفع عنی، و لا اظلمنّ و انت القادر علی القبض منی] 165
- [56 _ و لا اضلنّ و قد امکنتک هدایتی] 167
- [57 _ وَ لا أطْغَیَنَّ وَ مِنْ عِنْدِکَ وُجْدی] 170
- [58 _ اللهم الی مغفرتک... الّا فضلک] 172
- [59 _ و تفضّل علی] 173
- [60 _ أنْطِقْنی بِالْه_ُدی] 174
- [61 _ وَ ألْهِمْنِی التَّقْوی] 176
- [62 _ وَ وَفِقْنی لِلَّتی هِیَ أزْکی] 181
- [63 _ وَ اسْتَعْمِلْنی بِما هُوَ أرْضی] 185
- [64 _ اَللّهُمَّ اسْلُکْ بِیَ الطَّریقَهَ الْم_ُثْلی] 187
- [65 _ وَ اجْعَلْنی عَلی مِلَّتِکَ أمُوتُ وَ أحْیا] 189
- [66 _ و مَتِّعنی بِالإْقْتِصادِ] 192
- [67 _ و اجعلنی من اهل السداد] 197
- [68 _ و من ادله الرشاد] 200
- [69 _ و من صالحی العباد] 203
- [70 _ وَ ارْزُقْنی فَوْزَ الْم_َعادِ وَ سَلامَهَ الْم_ِرْصادِ] 205
- [71 _ و سلامه المرصاد] 210
- [72 _ اَللّهُمَّ خُذْ لِنَفْسِکَ مِنْ نَفْسی ما یُخَلِّصُها وَ أبْقِ لِنَفْسی مِنْ نَفْسی ما یُصْلِحُها فَإنَّ 211
- [73 _ اَللّهُمَّ أنْتَ عُدَّتی إنْ حَزِنْتُ] 215
- [74 _ وَ أنْتَ مُنْتَجَعی إنْ حُرِمْتُ] 216
- [75 _ وَ بِکَ اسْتِغاثَتی إنْ کَرَثْتُ] 217
- [76 _ وَ عِنْدَکَ مِمّا فاتَ خَلَفٌ وَ لِما فَسَدَ صَلاحٌ وَ فیما أنْکَرْتَ تَغْییرٌ] 218
- [77 _ فامنن علیّ... بالرشاد] 219
- [78 _ وَ اکْفِنی مَؤُنَهَ مَعَرَّهِ الْعِبادِ، وَ هَبْ لی أمْنَ یَوْمِ الْم_َعادِ وَ امْنحْنی حُسْنَ الإْرْشادِ] 219
- [79 _ و توّجنی بالکفایه] 224
- [81 _ و لا تفتنّی بالسعه و امنحنی حسن الدعه] 225
- [80 _ و سمنی حسن الولایه، و هب لی صدق الهدایه] 225
- [82 _ و لا تجعل عیشی کدّا کدّا] 226
- [83 _ و لا تردّ دعائی علّی ردّا] 227
- [84 _ فإنّی لا اجعل لک ضدّا و لا ادعو معک ندّا] 227
- [85 _ و امنعنی من السرف، و حصّن رزقی من التلف] 229
- [87 _ و أصب بی سبیل الهدایه للبر فی ما انفق منه] 234
- [86 _ و وفّر ملکتی، بالبرکه فیه] 234
- [88 _ و اکفنی مؤونه الاکتساب] 237
- [90 _ فلا اشتغل عن عبادتک بالطلب] 238
- [89 _ و ارزقنی من غیر احتساب] 238
- [91 _ و لا احتمل اصرتبعات المکسب] 239
- [92 _ اللهم فأطلبنی بقدرتک ما اطلب] 239
- [93 _ و اجرنی بعزتک مما ارهب] 239
- [94 _ و ارزقنی صحه فی عباده] 244
- [95 _ و فراغا فی زهاده] 246
- [96 _ و علماً فی استعمال] 248
- [97 _ و ورعاً فی اجمال] 250
- [98 _ اللهم اختم بعفوک اجلی] 252
- [99 _ و حقّق فی رجاء رحمتک املی] 254
- [100 _ و سهّل الی بلوغ رضاک سبلی] 255
- [101 _ و حسّن فی جمیع احوالی عملی] 257
- [102 _ نبّهنی لذکرک فی اوقات الغفله] 259
- [103 _ اللهم و صل علی محمد و آله] 262
- [104 _ و آتنا فی الدنیا حسنه و فی الآخره حسنه، و قنی برحمتک عذاب النار] 267
- به پایان آمد این دفتر... 271
ملّته و اسْقنی مِن حوضِه، مشربآ رَویّآ صائغآ هَنیئآ لا اظمأُ بعده أبدآ، إنَّکَ عَلی کُلِّ شَ یْءٍ قَدیر.
اَللّهُمَّ إنّ ی آمنتُ بِمحمَّدٍ صَلَّی اللهُ عَلَیهِ وَ آلِه و لَمْ أره، فعرّفنی فِ ی الجنان وَجهه.
اَللّهُمَّ بَلِّغ مُحمَّدآ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَ آله مِنّ ی تحیَّهً کَثیرَه وَ سَلامآ.»(1)
«بارالاها، ای بخشنده تر از هر آن که می بخشاید و ای بهترین کسی که مورد درخواست واقع می شود و ای مهربان ترین فرد به آن که مورد مهربانی قرار می گیرد، بر پیامبر و خاندانش در میان پیشینیان و پسینیان _ از آفریدگانت _ درود فرست. خدایا، بر پیامبر و خاندانش در «عالم بالا» درود فرست. بر آن حضرت و خاندانش در میان _ دیگر_ پیامبران درود فرست. خدایا، به آن حضرت و خاندانش، وسیله (2) ، فضیلت و برتری، شرف و سربلندی و درجه و مقامی بالا و
والا مرحمت فرما. خدایا، من به پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در حالی ایمان آورده ام که او را ندیده ام، پس روز قیامت مرا از دیدارش محروم مفرما و گفت وگو و هم جواری با او را روزی ام گردان و مرا بر راه و روش او بمیران، و از حوض او مرا نوشیدنی گوارا بنوشان، به گونه ای که پس از آن هرگز تشنه کامی سراغم نیاید که تو بر هر چیز توانایی. خدایا، من به محمّد 6 ایمان آورده ام و حال آن که او را ندیده ام، پس رویش را در بهشت به من بنمایان. خدایا، تحیّت و سلام مرا به فراوانی به پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم برسان.»
گفتیم که در فرهنگ دینی بسیار به موضوع صلوات پرداخته شده است، که در این جا فقط به مختصری از مطالب مفصّل در این باب اشاره شد. همین جایگاه بلند موجب شده تا ائمّه ی طاهرین به آن اهتمام فراوان داشته باشند. نمونه ی روشن و کامل آن را می توان در نیایش های رسیده از ایشان عمومآ و به طور مشخّص و روشن در ادعیه ی صحیفه ی سجّادیه شاهد بود. همچنین در یکی از ارزنده ترین اذکار مأثور، یعنی زیارت جامعه ی کبیره از زبان امام هادی علیه السلام در باب ارزش و ثمرات صلوات چنین می خوانیم :
«وَ جَعَلَ صَلَواتنا عَلَیْکُمْ وَ ما خصّنا بِهِ مِن ولایَتکُم طیبآ لِخَلْقنا وَ طَهارَهً لاِنْفُسنا وَ تَزکیَهً لَنا وَ کَفّارَهً لِذُنوبِنا.»(3)
در این بخش از زیارت جامعه، عمده ترین آثار صلوات در چهار زمینه زیرین خلاصه گردیده است :
1. این صلوات، گویی خود نشانی بر پاک سرشتیِ ماست؛ یعنی ارادتمندی به پیامبر و خاندان گرامی اش و عرض سلام و درود بر آنان، گویای طینتی پاک است که ریشه در گذشته ی ما دارد و بر صدق ایمان ما گواه است.
2. این امر موجب پاک نفسیِ ما در حال حاضر است؛ یعنی آن گذشته ی پرنور تا به امروز ادامه یافته و اینک نیز ما را پوشش داده و به لباس پاکی درآورده است.
3. آن گذشته و حال، عاملی است که موجبات تزکیه و پاک دامنیِ ما را از این به بعد فراهم می آورد.
4. این صلوات و درود رسانی، با این نشانی که از گذشته و حال ما دارد، به حدّی اثرگذار در آینده ی ماست که
1- همان: 85.
2- «وسیله» جایگاهی ارزشمند در قیامت است که در روایات، در مورد آن توضیحاتی بیان شده،از جمله خطبه الوسیله از امام امیرالمؤمنین علیه السلام ، در حدیث چهارم روضه کافی. (ویراستار)
3- مفاتیح الجنان، زیارت جامعه ی کبیره : «خداوند، درود رسانی ما را بر شما و آن چه که از ولایتشما ما را بدان اختصاص داده، موجب پاک سرشتی، پاک سازی و پاک دامنی و کفّاره ی گناهان ما قرار دادهاست.»