شرح دعای مکارم الاخلاق صفحه 268

سریع الحساب است. )

جمعی از مردم صرفآ دنیا را از خدا مسألت می دارند که برای آنان نصیبی در آخرت نخواهد بود و جمعی دیگر خیر دنیا و آخرت را به صورت توأمان از خداوند درخواست می نمایند؛ ضمن آن که خواستار مصونیّت از آتش عذاب الاهی نیز می باشند.

امام صادق علیه السلام می فرماید :

«فردی بعد از پایان وقوف در عرفات و حرکت ایشان به سوی مشعر، از پدرم پرسید: آیا ممکن است خداوند تمامی این مردم را ناامید نماید؟ حضرتش در پاسخ فرمودند: هیچ کس اعمّ از مؤمن و کافر در این موقف درنگ نمی کند، مگر آن که خداوند او را می آمرزد؛ البتّه آنان در این شمول بخشایش خداوندی، به سه گروه تقسیم می شوند :

[ اول ] مؤمنی که خدا تمامی گناهان گذشته و آینده ی او را می بخشاید و از آتش جهنّم وی را می رهاند. این مصداق فرموده ی الاهی است که می فرماید :

(وَ مِنْهُمْ مَنْ یَقُولُ: رَبَّنا آتِنا فِ ی الدُّنیا حَسَنَهً وَ فِ ی الاْخِرَهِ حَسَنَهً وَ قِنا عَذابَ النّارِ)

[ دوم ] و مؤمنی که تنها گناهان گذشته اش آمرزیده شده و به وی گفته می شود: «اَحسن فی ما بقی» در آن چه _ از عُمرت _ باقی مانده، راه و روشی نیکو پیش بگیر.

گروه سوم کافرانی هستند که در این مکان به انگیزه ی آراستگی زندگی دنیایی خویش وقوف می نمایند. اینان اگر از گذشته ی خویش توبه کنند، خدا آنان را نیز می آمرزد و اگر لب به توبه نگشایند، باز هم خداوند اجر دنیوی آنها را پای مال ننموده و پاداش دنیوی این موقف را به آنها عطا می نماید با این تفاوت که:

(أُولئِکَ لَیْسَ لَهُمْ فِ ی الاْخِرَهِ إلّا النّارِ وَ حَبِطَ ما صَنعوا فیها وَ باطل ما کانُوا یَعْمَلُونَ)(1)

( اینان در آخرت، بهره ای جز دوزخ ندارند؛ هر کاری که در دنیا کرده اند، نابود شده است. و اعمال آنها هدر و هبا است. )

هم چنین آن حضرت در تبیین حسنات اُخروی و دنیوی مندرج در آیه ی یاد شده؛ بهشت و رضامندی و رضوان خداوندی را حسنه ی اُخروی می داند؛ و گشادگی در روزی و توان گسترده در معاش و رفتار خوش و سلوک نیکو با دیگران را حسنه ی خداداد دنیوی برمی شمارند.(2)

لازم به ذکر است که این درخواست _ یعنی رسیدن به خیر و حسنه ی دنیوی و اُخروی و مصونیّت از آتش دوزخ _ دعایی برگرفته از قرآن مجید است که در نیایش های گوناگون به خواندن و مسألت نمودن آن از خداوند به فراوانی توصیه به عمل آمده است.(3)

1- هود (11): 16. مشروح این روایت بالا را در کتاب بحارالأنوار :96 249 _ 250 بنگرید.
2- بحارالأنوار :68 383.
3- از آن جمله می توان این موارد را یادآور شد: تکبیر پنجم در نماز میّت، بحارالأنوار 78 : 352؛قنوت نماز وتر، بحارالأنوار 84 : 215؛ در اذکار نماز شب، بحارالأنوار 84 : 286، از امام سجّاد علیه السلام ؛خطبه ی حضرت امیر علیه السلام در روز جمعه، بحارالأنوار 86 : 240 ؛ دعای پس از نماز جمعه، بحارالأنوار  :86379.