شرح دعای مکارم الاخلاق صفحه 62

«الشَّک ثمره الجهل.»(1)

«الشّاک لا یقین له.»(2)

«الشَّک یفسد الیقین و یبطل الدّین.»(3)

«شکّ، ثمره جهل است، یقین را تباه می سازد و دین را باطل می کند. و صاحب آن یقین ندارد.»

در قاموس روایات، داناترین مردم آن کس دانسته شده که هیچگاه شکّ، یقینش را زایل نسازد :

«أعلم النّاس مَن لَم یُزل الشَّکُّ یقینه.»(4)

«داناترین مردم کسی است که شک، یقین او را ذایل نکند.»

ثمره ی این تردید، حیرانی است: «ثمره الشَّک الحیره»(5) . در عین حال، سبب

حیرت شک است: «سبب الحیره الشَّک»(6)  یعنی که این دو بدین سان، یکدیگر را تشدید

می نماید.

این بیان حضرت علی علیه السلام جالب توجّه است که :

«مَن عمی عمّا بین یدیه، غرس الشَّک بین جنبیه.»(7)

«کسی که نابینا باشد در برابر آنچه پیش روی خود دارد (قیامت)، نهال شکّ را در میان دو پهلوی خود (قلب خود) می کارد.»

پشت کردن به واقعیّت های روشن زندگی و چشم پوشی از آن ها در تمامی مقولات، کاشتن نهال شک _ با آن همه پی آمد ناهنجار_ در دل تلقّی شده است.

گمان بد و ناروا، از مقدّمات قطعی بروز شک معرفی شده است: «یسیر الظّن الشَّک»(8) .

حال با این توضیحات به جمله ی امام سجاد علیه السلام بازمی گردیم که: خدایا، تحقّق آن هدایت پایدار و انگیزه ی استوار را که پیش از این از تو درخواست نمودم، در راه حقّی قرار بده که از آن روی نگردانم و منحرف نشوم، و قصد

1- همان: 724.
2- همان: 1015.
3- همان: 1894.
4- همان: 3208.
5- همان: 4619.
6- همان: 5540.
7- همان: 8084.
8- همان: 10977.