زبان دعا در صحیفه سجادیه صفحه 20

امام صادق(ع) می فرماید: إن الله تبارک و تعالی یعلم ما یرید العبد اذا دعاه و لکنه یحب أن تبث الیه الحوائج فإذا دعوت فسم حاجتک... (1) یعنی خداوند متعال آنچه بنده در دعا می خواهد از قبل می داند، اما دوست دارد که بنده اش خواسته های خود را با زبان عرضه بدارد لذا هرگاه دعا می کنی حاجات خود را مشخص نما و نام ببر.

اساسا الفاظ شفاهی یا کتبی و نشانه ها زمانی در زبان موضوعیت پیدا می کنند که مخاطب به غیر از الفاظ گوینده راه دیگری برای فهم و درک نیات و مقاصد متکلم یا شهود وجه بیانی وجود او نداشته باشد، اما در زبان دعا مخاطب خداوند است که حتی قبل از داعی به باطن وی آگاه است و خواسته شکل گرفته در ضمیر داعی را حتی قبل از شکل گیری می داند.

3-1-3- زبان دعا واقعیتی فراتر از زبان عرفی (زبان فطرت)

برای درک بیشتر زبان دعا ناچار به تحلیل زبان عرفی و مقایسه زبان دعا با آن هستیم. در زبان عرفی گاهی کلمات و الفاظی بدون این که ریشه در ذهن و قصد گوینده داشته باشد از دهان خارج می شود و متکلم اساساً اراده استعمالی ندارد، درست مانند انسان خواب که حرف می زند یا هاذل و ساهی که سخن بر زبان می راند. در این مرحله، هرگز آن الفاظ را نمی توان زبان نامید و این قبیل الفاظ افاده معنی که بتوان به متکلم نسبت داد نمی کند. در مباحث زبانشناسی دانش اصول فقه، فهم معانی الفاظ در این مرحله را دلالت تصوری می نامند (2). بدون تردید این نحوه درخواست نمودن هرگز دعا نمی باشد. شاید دعای لاهی در فرمایش امیر المؤمنین(ع) را بتوان حمل بر همین مرحله از دعا نمود. حضرت(ع) فرمود: إذا دعا أحدکم للمیت فلایدعو له و قلبه لاه عنه و لکن لیجتهد

1- کلینی، اصول کافی، ج4. ص225

2- ر.ک نائینی، فوائد الاصول، ج3. 1ص40 و ج4، ص716