زبان دعا در صحیفه سجادیه صفحه 22

مخاطبین بشری از الفاظ آن ادعیه در حد وسع خود یک سلسله معانی را فهم می کنند. در این نحوه بیان انسانی، وجود عینی معنا و نه وجود ذهنی آن، قبل از حضور در نزد نفس انسان در نزد خداوند متعال حاضر است إن الله یحول بین المرء و قلبه (1) یعنی خداوند بین انسان و دل او قرار دارد، لذا وقتی دعا عبارت شد از حضور وجود عینی در خواست حتی قبل از توجه انسان به وجود خواسته خود، خداوند متعال از آن آگاه است. همین گونه که زبان دعا در انسان فراتر از زبان عرفی است و اساساً نیازی به تکلم ندارد، دعای تکوینی انسان نیز نیاز به الفاظ ندارد.

طبق آیات قرآن خداوند متعال تمام حوائج انسانی را که تکوینا مورد نیاز و خواست انسان است و بسیاری از مهماتی که راحتی وی در آنها قرار دارد و مطلوب او است، قبل از این که انسان به آنها توجه کند، به وی عطا نموده و در قرآن کریم اعطای آن نعمت ها و نیازهای حیاتی را متفرع بر دعا و مسئلت انسان نموده، در حالی که چیزی به عنوان دعا و مسئلت به زبان عرفی به آستان پروردگار نیاورده و عرضه نداشته و اساساً بدان هوشیار نبوده است ... و أتاکم کل ما سألتموه و إن تعدوا نعمه الله لا تحصوها... (2) خداوند تمام آنچه [تکوینا] از او درخواست کرده اید به شما داده است لذا اگر نعمت های خدا را بخواهید بشمارید نمی توانید به عدد درآورید. ...لَمْ اَخْلُ فِی الْحالاتِ کُلِّها مِنِ امْتِنانِکَ،... : و در هیچ حالی از انعام و لطف تو بی نصیب نبوده ام (3). البته اگر در اثر عارضه ای یکی از آن نعمت های حیاتی و ضروری زندگی از انسان سلب شود، وی متوجه آن مهم شده و از خداوند عطای دوباره آنرا می خواهد.

از همین رو دعا ذاتاً نیاز به تفوه، زبان عرفی و بر زبان سر جاری کردن ندارد. علی(ع) در مناجات شعبانیه این حقیقت را چنین بیان نموده است ... وَ تَعْلَمُ مَا فِی نَفْسِی وَ تَخْبُرُ

1- انفال، آیه 24

2- نحل، آیه 18

3- صحیفه سجادیه، ترجمه شیروانی، دعای 12/5، ص67