زبان دعا در صحیفه سجادیه صفحه 42

از این جهت، عرفان نزدیکترین مسلک به مکتب دعا است. در مسلک عرفا نیز قاعده علیت نیز معلول اراده حتمی خلق عالم و در طول خواست ربوبی تلقی می شود و هر چه در این عالم از کثرات مشاهده می شود تجلی یکی از شؤن حضرت رب الارباب به حساب می آید (1)، از همین رو است که مکتب عرفان حقیقی نخست ریشه در ادعیه معصومین(ع) دارد و ناشی از زبان دعا است.

این ویژگی زبان دعا در سراسر صحیفه سجادیه منعکس است و سید الساجدین(ع) به طور صریح یا به طور ضمنی این حقیقت را ظاهر ساخته است که به ذکر چند نمونه اکتفا می شود.

... وَ یَا مَنْ لَا تُبَدّلُ حِکْمَتَهُ الْوَسَائِلُ... (2) و ای آنکه اسباب و وسایل، حکمت او را دگرگون نسازد.... الْحَمْدُ لِلّهِ الّذِی خَلَقَ اللّیْلَ وَ النّهَارَ بِقُوّتِهِ وَ مَیّزَ بَیْنَهُمَا بِقُدْرَتِهِ وَ جَعَلَ لِکُلّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا حَدّاً مَحْدُوداً،... (3)

حمد و ستایش از آن خدایی است که شب و روز را به قوت خود خلق کرد و با قدرت خود بین آن دو جدایی انداخت و برای هر یک اندازه ای معین قرار داد...

1- برای نمونه چند فقره از کلمات اولیاء الهی ذکر می گردد. "... فهو الحقیقه و الباقی شئونه و هو الذات و غیره اسمائه و ونعوته و هو الاصل و ماسواه اطواره و فروعه..." (صدرالمتألهین،الشواهد الربوبیه،ص 50)."... و ثبت انه بذاته فیاض و بحقیقته ساطع و بهویته منور للسماوات و الارض... و هو الاصل و ماسواه اطواره و شئونه و هو الموجود و ما ورائه جهاته و حیثیاته..." (صدرالمتألهین، اسفار، ج2،ص 300 ). "... اعلم ان المقول علیه سوی الحق أو مسمی العالم هو بالنسبه الی الحق کالظل للشخص و هو ظل الله..." (ابن عربی، فصوص الحکم،ص101 ). "عارف در سیر بالله جمیع کثرات را قایم به وجود واحد می بیند و سریان وجود مطلق در کونین، همچون سریان واحد در عداد است، چه کثرات مراتب اعداد جز تکرار واحد نیست و وجود واحد (خداوند) با مراتب کثرات در تنوعات ظهور به عینه همچون نسبت واحد با مراتب عدد است (لاهیجی، مفاتیح الاعجاز فی شرح گلشن راز،ص 75).

2- صحیفه سجادیه، ترجمه شیروانی، دعای13،ص71

3- پیشین، دعای6،ص51