کلیات مفاتیح نوین صفحه 259

1- [308]یادآوری چند نکته: الف) این زیارت را مرحوم سیّدبن طاووس در« مصباح الزائر، صفحه 149» نیز با تفاوت هایی آورده است و علّامه مجلسی آن را از مزار شیخ مفید نقل کرده.( بحارالانوار، جلد 97، صفحه 305، حدیث 23) ما نیز بخشی از این دعا را مطابق بحار و قسمتی را مطابق مصباح المتهجّد نقل کرده ایم. ب) از آنچه گذشت به دست آمد که آنچه به عنوان دعای علقمه میان مردم معروف است و مرحوم حاج شیخ عباس قمی آن را بعد از زیارت عاشورا آورده، همین دعای صفوان است و حق این بود که به دعای صفوان معروف می شد؛ زیرا به تصریح حدیث سیف بن عمیره- مطابق نقل شیخ طوسی در مصباح- اساساً علقمه، پس از نقل زیارت عاشورا، دعایی ذکر نکرده( ر. ک: بحارالانوار، جلد 98، صفحه 296، حدیث 3) و نقل کامل الزیارات نیز مؤیّد آن است( ر. ک: کامل الزیارات، باب 71، حدیث 8). ج) از آنچه گذشت نیز روشن شد که جایگاه اصلی دعای صفوان( که به دعای علقمه معروف شده) همین فصل، یعنی فصل زیارات امیرمؤمنان است. چون امام صادق علیه السلام این دعا را در کنار قبر شریف امیر مؤمنان علیه السلام و پس از زیارت آن حضرت خواند، گرچه پس از زیارت آن بزرگوار، سلامی به امام حسین علیه السلام هم داده باشد و یا حتّی مطابق نقلی که شیخ طوسی نسبت به جریان صفوان دارد، پس از زیارت امیر مؤمنان علیه السلام، زیارت عاشورایی را هم خوانده باشد. بر همین اساس، ما آن دعا را به این جا( فصل زیارت امیرمؤمنان علیه السلام) منتقل کرده ایم. د) اگر آن دعا( دعای صفوان و یا علقمه) در ذیل زیارت امیرمؤمنان علیه السلام ذکر می شد دیگر ابهامی برای زائران عزیز به وجود نمی آمد که چگونه در آخر دعایی که پس از زیارت عاشورا خوانده می شود سخن از وداع با امیر مؤمنان علیه السلام است و تعبیراتی چون« یا امیرالمؤمنین ... من زیارتکما ... یا امیرالمؤمنین ... اتیتکما ... و لکما ...» در آن آمده است؟! ظاهراً منشأ اشتباه، کیفیّت نقل مرحوم علّامه مجلسی در فصل زیارات امام حسین علیه السلام است که دعای صفوان( علقمه) را در آن جا( فصل زیارات امام حسین علیه السلام) نیز با تتمّه آن، که مربوط به وداع با امیر مؤمنان و امام حسین علیهما السلام است نقل می کند.

صادق علیه السلام وارد کوفه شدیم- زمانی که آن حضرت به نزد منصور دوانقی می رفت- فرمود: ای صفوان! شتر را بخوابان که این جا نزدیک قبر جدّم امیرمؤمنان علیه السلام است، شتر را خواباندم، حضرت فرود آمدند و غسل کردند و لباس خود را عوض کردند و پاها را برهنه نمودند و فرمودند تو نیز چنین کن؛ سپس به جانب تلّ نجف روانه شدند و فرمودند: گامها را کوتاه بردار و سر را به زیر افکن که حق تعالی برای هر گامی صد هزار حسنه می نویسد ... سپس حرکت کرد و من هم به همراه او حرکت کردم در حالی که با سکینه و وقار بودیم و تسبیح و تقدیس خدا می گفتیم تا به تل ها (تپّه ها) رسیدیم؛ آنگاه ایستاد و نگاهی به چپ و راست انداخت و با چوبی که در دست داشت خطّی کشید و فرمود: خاکها را کنار بزن! من چنین کردم، ناگهان اثر قبری را یافتم، پس اشک چشم آن بزرگوار بر گونه های مبارکش جاری شد و گفت:

انَّا للَّهِ وَانَّا الَیْهِ راجِعُونَ و گفت: السَّلامُ عَلَیْکَ ایُّهَا الْوَصِیُّ الْبَرُّ التَّقِیُّ،

ما از آنِ خداییم و به سوی او باز می گردیم*** سلام بر تو ای جانشین نیکوکارِ پرهیزکار،

السَّلامُ عَلَیْکَ ایُّهَا النَّبَأُ الْعَظیمُ، السَّلامُ عَلَیْکَ ایُّهَا الصِّدّیقُ الرَّشیدُ،

سلام بر تو ای خبر بزرگ، سلام بر تو ای راستگویِ هدایت یافته

السَّلامُ عَلَیْکَ ایُّهَا الْبَرُّ الزَّکیُّ السَّلامُ عَلَیْکَ یا وَصِیَّ رَسُولِ رَبِ

سلام بر تو ای نیکوکارِ پاکیزه، سلام بر تو ای جانشینِ فرستاده پروردگار

الْعالَمینَ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا خِیَرَهَ اللَّهِ عَلَی الْخَلْقِ اجْمَعینَ، اشْهَدُ انَّکَ

جهانیان، سلام بر تو ای برگزیده خدا بر تمامی مخلوقات، گواهی می دهم که تو

حَبیبُ اللَّهِ، وَ خاصَّتُهُ وَخالِصَتُهُ، السَّلامُ عَلَیْکَ یا وَلِیَّ اللَّهِ، وَمَوْضِعَ سِرِّهِ،

محبوب خدا و بنده خاص و خالصش هستی، سلام بر تو ای ولیّ خدا، و مخزن سر

وَ عَیْبَهَ عِلْمِهِ، وَخازِنَ وَحْیِهِ. سپس خود را به قبر چسبانید و گفت: بِابی انْتَ وَامِّی

و گنجینه دانش و خزانه دار وحیش.********** پدر و مادرم فدای تو

یا امیرَ الْمُؤْمِنینَ، بِابی انْتَ وَ امّی یا حُجَّهَ الْخِصامِ، بِابی انْتَ وَامِّی یا

ای امیر مؤمنان، پدر و مادرم فدای تو ای حجّت (خدا) بر دشمنان، پدر و مادرم فدای تو ای

بابَ الْمَقامِ، بِابی انْتَ وَامِّی یا نُورَ اللَّهِ التَّآمَّ، اشْهَدُ انَّکَ قَدْ بَلَّغْتَ عَنِ اللَّهِ

درگاه با عظمت، پدر و مادرم فدای تو ای نور کامل خدا، گواهی می دهم که تو ابلاغ نمودی آنچه از جانب خدا

وَعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ، ما حُمِّلْتَ، وَ رَعَیْتَ مَا اسْتُحْفِظْتَ،

و رسولش- که درود خدا بر او و خاندان پاکش باد- بر عهده داشتی، و رعایت نمودی آنچه مأمور حفظش بودی