ضیافت الهی صفحه 75

دارند. در تاریخ نوشته اند که امام حسن علیه السلام بیست و پنج بار با پای پیاده از مدینه به سوی مکه برای عبادت و انجام اعمال حج رفته است. هنگام وضو حضرت را می دیدند که این استخوانهای بدنش روی هم قرار ندارد و بدن حضرت می لرزد. از حضرت سئوال می شد که علت این حالت چیست؟ می فرمود: «هر کسی که می خواهد وضو بگیرد و به محضر خدای متعال برود، باید این گونه باشد». نوشته اند که حضرت سه مرتبه تمام اموال خودش را با خدا قسمت کرد و نصف آن را در راه خدا به فقرا داد. حتی نعلین و کفشی که داشت، آن را هم با خدا تقسیم کرد و بخشید.(1) «خضوعی» که در دعای روز پانزدهم ماه مبارک رمضان از خدا می خواهم: اللهُمَّ ارزقنی فیه طاعه الخاشعین. خشوع در حد اعلی در امام حسن علیه السلام وجود داشت. این خشوع و خضوع نتیجه همان معراجی است که انسان می رود. بنده خدا به وسیله ایمان، عمل صالح و مجاهدت عروج معنوی و روحانی پیدا می کند همه انسانها معراج دارند، پرواز به سوی معبود دارند. منظور ما از معراج در این بحث نهایت خضوع، بندگی و مظلومیت بندگان خاص الهی است. منظور معراج روحانی چون «الصلوه معراج المؤمن» است. حضرت آدم علیه السلام یک معراجی داشت. معراج حضرت آدم، اوج بندگی، توبه و همان گریه آدم در فراق بهشت بود. حضرت یعقوب نیز معراج داشت و گریه و ابتلا به فراق