صحیفه مهدیه صفحه 58

پاسخ همه این سئوالات این است که ما به عصر غیبت و تاریکی و ظلم و ستم در آن خو گرفته ایم ! به حدّی که مجذوب ظلم و ظلمت گشته و به آن معتاد شده ایم ! و اعتیاد یک قدرتِ

بسیار قوی برای کشاندن انسان ها به طور ناخودآگاه به سوی خوبی ها و یا بدی هاست !

اعتیاد و خو گرفتن انسان به هر چیزی همچون فطرت و طبیعت او ، آدمی را به سوی آن می کشاند به طوری که گویی اراده و اختیار را از انسان در مقابل آن و عمل کردن برخلاف آن گرفته است ! این قدرت را خداوند در اعتیاد قرار داده است تا آدمی با خو گرفتن به خوبی ها بدون زحمت و ناخودآگاه به سوی آن ها جذب شوند و از بدی ها و زشتی ها کناره گیرند .

به این جهت حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام عادت را طبیعت دوّم انسان برشمرده و فرموده اند :

العاده طبع ثانٍ .(116)

عادت طبیعت دوّم است .

این کلام کوتاه حقایق مهمّی را دربردارد . بنابراین فرمایش همان گونه که انسان به سوی آنچه فطرت و طبیعت او اقتضا دارد به راه می افتد ، به سوی آنچه به آن خو گرفته و عادت نموده نیز حرکت می کند .

انسان باید از این قدرت بزرگ ، در راه صحیح و هدف های ارزنده استفاده کند ، و از آلوده ساختن خویش به عادت های زشت و ناپسند خودداری نماید .

متأسّفانه جامعه بشری بر اثر نداشتنِ رهبری صحیح و نبود قدرتی که بتواند اجتماع را به سوی فضیلت های اخلاقی و صفات برجسته انسانی سوق داده و هدایت نماید ، به عادت های اشتباه فردی و اجتماعی گرفتار شده است .

اعتیادهای اجتماعی قدرتی بسیار بیشتر از اعتیادهای فردی دارند و آسان تر می توانند انسان را به سوی چیزی که اجتماع به آن خو گرفته است ، بکشانند .