کمیل و دعایش صفحه 4

طریحی صاحب کتاب معروف (مجمع البحرین ) می گوید : کمیل از بزرگان اصحاب امیرالمؤ منین و صاحب سر آن حضرت . بعد از آن در ماده (نفس ) می گوید : کمیل از امیرالمؤ منین سؤ ال کرد از شما تقاضا دارم که نفس مرا به من معرفی فرمایید . حضرت فرمود مقصود شما کدام نفس است . عرض کرد مگر انسان بیش از یک نفس دارد . حضرت مفصلا بیان کرد که انسان دارای چهار نفس است : 1 - نامیه نباتی 2 - حسیه حیوانی 3 - ناطقه قدسی 4 - کلیه الهی . و هر یک از اینها دارای پنج قوه و نیرو و دو خاصیت هستند .

(نامیه نباتی ) دارای پنج نیرو است :

1 - ماسکه 2 - جاذبه 3 - هاضمه 4 - دافعه 5 - مربیه ؛ یعنی نیروی نظم دهنده در اعضاء .

اما دو خاصیت ، کم و زیاد شدن آنها است . و منشاء این نیروها کبد می باشد و این دو خاصیت نزدیک به حیوانیت است .

(حسیه حیوانی ) نیز دارای پنج نیرو است :

1 - بینایی 2 - شنوایی 3 - بویایی 4 - چشایی 5 - لامسه . که همان حواس پنجگانه می باشند . و دو خاصیت آن ، رضا و غضب است و منشاء آنها قلب است و این دو صفت شبیه به درندگانست .

ناطقه قدسی ) نیز دارای پنج نیرو است :

1 - فکر 2 - ذکر 3 - علم 4 - حلم 5 - آگاهی ، و اینها منشاء جسمی ندارند بلکه انسان از این بعد شبیه ترین مخلوقات به ملائکه است . و دو خاصیت این نفس ، پاکیزه بودن و حکمت است .

(کلیه الهی ) دارای پنج نیرو است :

1 - بقاء درفنا 2 - نعمت در سختی و شقاء 3 - عزت در ذلت 4 - فقر در غنا 5 - صبر در بلاء . و این نفس دارای دو خاصیت است : 1 - حلم و بردباری 2 - کرم و بزرگواری . و این نفس کلیه الهیه است که مبداء آن خدای تعالی است که می فرماید : (و نفخت فیه من روحی )(3) و بازگشت آن به سوی خدای تعالی است چنانچه می فرماید : (ارجعی الی ربک راضیة مرضیه )(4)