مشکات الانوار صفحه 95

خطاب رسید که من چون نظر کردم نفس تو را نزد بندگی خود از همه کس ذلیل تر یافتم، هرگاه که از نماز فارغ می‌شوی دو طرف روی خود را بر خاک می‌گذاری، پس حضرت موسی‌علیه السلام به سجده درآمد و پهلو های روی خود را از روی تذلّل بر خاک مالید نزد پروردگار خود، حق تعالی به او وحی نمود که سر بردار ای موسی! و دست خود را بر موضع سجود به مال و بر رو و بدن بمال که باعث ایمنی تو می‌شود از هر بلایی و دردی و آفتی».(607)

بدان که اقلّ سجده شکر آن است که سر به سجده گذارد و سه مرتبه بگوید: «شُکْراً لِلَّه» چنانچه از حضرت امام رضاعلیه السلام منقول است.(608)

همچنین از آن حضرت منقول است که: «صد مرتبه «عفواً» بگوید، یا صد مرتبه «شُکْراً» (609) و اگر در سجده اول صد مرتبه «عَفواً» یا «اَلْعَفْوَ اَلْعَفْوَ» بگوید، بعد از آن جانب راستِ رو را بر زمین گذارد و هر دعا و هر ذکری که داند بخواند، مثل «یا اَللَّهُ یا رَبّاهُ یا سَیِّداهُ» و همچنین پهلوی چپ رو را بر زمین گذارد چنین دعا یا ذکری بخواند، بار دیگر پیشانی را بر زمین گذارد و صد مرتبه «شُکراً شُکراً» بگوید خوب است.

و در این سجده بر خلاف سجده‌های نماز، سنّت است که دستها را بر زمین بخواباند، و سینه و شکم را به زمین برساند.

و همچنین مستحب است که حاجات خود را و برادران مؤمن خود را طلب نماید، و در تضرّع و زاری و مناجات تقصیر ننماید، و بسیار طول بدهد.

چنان که در احادیث معتبره وارد شده است که: «بنده در هیچ حالت قرب او به خدا زیاده نیست از حالتی که در سجود گریان باشد».(610)

و ائمه صلوات اللَّه علیهم سجده‌های بسیار طولانی بجا می‌آورده اند، به خصوص امام موسی کاظم‌علیه السلام که بعد از نماز صبح به سجده می‌رفته‌اند، و روز که بلند می‌شده است سر از سجده بر می‌داشته اند؛ و اگر در حالی بوده‌اند که مشغول هدایت خلق نمی‌توانسته اند شد مثل اکثر حالات، در سجده بوده‌اند.

و همچنین کبار اصحاب ایشان این طریقه را داشته‌اند؛ حتی آن که نقل کرده‌اند که بعضی از ایشان آن قدر طول می‌داده‌اند سجده را که مرغ در پشت ایشان آشیانه می‌گذاشت، و دعاهای سجده از اهل بیت صلوات اللَّه علیهم بسیار منقول است و این کتاب گنجایش ذکر آنها ندارد.

و بهترین آنها آن است که کلینی به سند حسن روایت کرده است که: «عبداللَّه بن جندب از حضرت امام موسی کاظم‌علیه السلام سؤال نمود از دعایی که در سجده شکر بخواند، حضرت فرمود: چون به سجده می‌روی بگو:

«اَللَّهُمَّ اِنّی اُشْهِدُکَ وَکَفی بِکَ شَهیداً وَاُشْهِدُ مَلائِکَتَکَ وَاَنْبیائَکَ وَرُسُلِکَ وَجَمیعَ خَلْقِکَ اَنَّکَ اللَّهُ رَبّی وَالْاِسْلامَ دینی وَمُحَمَّداً نَبیّی وَعَلیّاًوَالْحَسْنَ وَالْحُسَیْنَ وَعَلّیِ بنَ الْحُسینِ وَمُحَمَّدٍ بْنَ عَلّیٍ وَجَعْفَرَبْنَ مُحَمَّدٍ وَمُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ وَعَلیَّ بْنَ موسی وَمُحَمَّدَ بْنَ عَلیٍّ وَعَلیِّ بْنَ مُحَمَّدٍ وَالْحَسَنَ بْنَ عَلیٍّ وَالْحُجَّةَ بْنَ الْحَسَنِ اَئَمَّتی بِهِمْ اَتَوَلّی وَمِنْ اَعْدائِهِمْ اَتَبَرَّأُ[اَلَّلهُمَّ اِنّی اُنْشِدُکَ دَمِ الْمَظْلُوم» سه مرتبه]در روایت کافی این فقره هست.