تاملی در معنای مناسک حج صفحه 141

در یک کلام خاتم پیامبران الهی و آخرین سفیر و رابط مستقیم خداوند و بندگانش بود، ابتر و ناقص خواهد بود، که خود فرموده است: پس از انجام مناسک حجّ به زیارت ما بیایید، و حجّ خود را با زیارت ما تمام کنید؛ زیارت حضرت محمّدبن‌عبدالله، خاتم‌النّبیّین در مدینه منوّره.

شتافتن به مدینه و زیارت پیامبر و فرزندانش در آن شهر، ریشه در سخنان پیامبر اکرم و ائمّه دارد. در خبر است که پیامبر خدا فرموده است: «هر که به حجّ آید و مرا در مدینه زیارت نکند، بر من ستم کرده است.» (1) از امام محمّدباقر نیز منقول است که «همانا مردم دستور دارند که گرد کعبه طواف کنند و سپس سوی ما کوچ کنند و ولایت و دوستی خود را به ما اعلام دارند و یاری خود را نسبت به ما عرضه کنند.» (2) همچنین امام باقر «در پاسخ کسی که عرض کرد: آیا ابتدای سفر حجّ را مدینه قرار دهم یا مکّه، فرمود: «إِبْدَءْ بِمَکَّه وَ اخْتِمْ بِالْمَدینَه فَإِنَّهُ أَفْضَل.» (3) و به این ترتیب، یادی اجمالی از مدینه و صاحبِ مدینه، پیامبر اکرم، حُسن ختام این وجیزه (در این فصل و فصل بعد) خواهد بود. با این اعتراف که همچون فصول پیشین، ادای حقّ موضوع آن گونه که باید، خارج از توان و بضاعت اندک است، امّا:

آب دریا را اگر نتوان کشید هم به قدر تشنگی باید چشید

شاید بتوان گفت که بسیاری از ابعاد شخصیّت عظیم پیامبر

1- 1. به نقل از شریعتی، تحلیلی از مناسک حجّ، ص 26. برای مطالعه اصل مطلب ر. ک: کنزالعمال، ج 5، ص 135؛ وفاءالوفاء، ج 4، ص 1342 و شفاءالسقام، ص 23.
2- 2. کلینی‌الرّازی، اصول کافی، ج 2، ص 239.
3- 3. با مکّه حجّ آغاز کنید و به مدینه زیارت پیامبر و ائمّه ختم کنید که این روش برتر است آیت‌الله جوادی‌آملی، صهبای حجّ، ص 486.