تاملی در معنای مناسک حج صفحه 147

آن که بر در خانه ابوایّوب انصاری ایستاد و در آنجا زانو به زمین زد. چون چوبی به پهلوی او فرو کردند و از جای برنخاست و رسول خداص به خانه ابوایّوب فرود آمد و چند روزی نزد او ماند و سپس به حجره‌های خویش منتقل گشت.» (1)

ساختن مسجد اوّلین اقدام پیامبر خداص و نخستین تغییری بود که حضرتش در کالبد شهر مدینه اعمال کرد. مسجد را به همراه صحابه‌اش بنا نهاد و چیزی نگذشت که این مسجدِ بنا نهاده شده بر اساس تقوی، (2) مرکز هدایت و رهبری عالمیان گردید. مسجدی کاملًا ساده، همچون الگوی ازلی و اصلی‌اش، کعبه. بدون هیچ زیور و زینتی. البتّه نه بدون زینت و زیور، که تقوی و ایمان و اخلاص مؤمنان زینت اصلی آن بود. (3)

مسجد پیامبر که در ابتدا 1050 مترمربّع وسعت داشت، به مرور توسعه یافت تا به اندازه و شکل کنونی رسید. گزارش‌ها حاکی است که در قرن چهارم هجری، درازای مسجد پیامبر سیصد ذراع و پهنای آن

1- 1. یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ص 400.
2- 2. در باره اهمّیت بنا نهادن مسجد بر پایه تقوا که نمونه بارز آن همین مسجد است ر. ک: آیات 109- 108 سوره توبه لَمَسْجِدٌ اسّسَ عَلَی التَّقْوی مِنْ اوَّلِ یَوْمٍ احَقُّ انْ تَقُومَ فیهِ... افَمَنْ اسَّسَ بُنْیانَهُ عَلی تَقْوی مِنَ الله وَ رِضْوانٍ خَیْرٌ امْ مَنْ اسّسَ بُنْیانَهْ عَلی شَفا جُرُفٍ هارٍ ...؛ «و همان مسجد که بنیانش از اوّل بر تقوای محکم بنا گردید بر اینکه در آن اقامه نماز کنی سزاوارتر است ... آیا کسی که مسجدی به غرض تقوی و خداپرستی تأسیس کرد و رضای حقّ را طالب است مانند کسی است که بنایی سازد و بر پایه سستی در کنار سیل که زود به ویرانی کشد».
3- 3. وَلکِنَّ اللهَ حَبَّبَ الَیْکُمُ الایمانَ‌وَ زَیَّنَةُ فی قُلُوبِکُمْ وَ کَرَّهَ الَیْکُمُ الْکُفْرَ وَ الْفُسُوقَ وَ الْعِصْیانَ؛ «ولکن خدا مقام ایمان را محبوب شما گردانید و در دلهایتان آن را نیکو بیاراست و کفر و فسق و معصیت را زشت و منفور در نظرتان ساخت.» حجرات: 7.