تاملی در معنای مناسک حج صفحه 148

دویست ذراع بوده است. (1) ابن‌بطوطه، جهانگرد مسلمان که حدود سالهای 725 هجری قمری به حجّ مشرّف شده است، گزارش می‌کند که طول مسجد در زمان مهدی عبّاسی به سیصد ذراع رسید. «توسعه مسجد (به جز سطح اندکی که در زمان عمر و عثمان به آن اضافه شده) همواره به سمت مخالف قبله و به عبارتی در پشت مکان مسجد اوّلیّه و مکان دفن پیامبر اکرمص بوده است. گویا مدام این موضوع به مؤمنین گوشزد می‌شود که مقتدای توسعه‌ها، همان سطح اوّلیه مسجد در زمان پیامبرص است. و به این ترتیب نمازگزاران (به طور نمادین) همواره به اقتدای پیامبر خویش نماز را بر پا می‌دارند. این ویژگی بسیار مهمّی است که از میزان احترام به جهت قبله و مرقد و مسجد پیامبر در نظر مسلمانان حکایت می‌نماید. این روش به اقتدای نمادینِ توسعه‌های مسجد در ادوار مختلف به الگو و جایگاه اوّلیه خویش، به اقتدای نمادین مسلمانان به پیامبرشانص در همه اعصار، و به حفاظت و احترام مسجد اصلی و فراهم آوردن امکان شناخت و تمایز آن با توسعه‌های بعدی گواهی می‌دهد.» (2)(3) توسعه اوّل دوران معاصر مساحت آن را به 18624 متر مربّع رساند، (4) و اکنون پس از توسعه‌های اخیر مساحت ساختمان آن به 98326 متر مربّع رسیده است. توضیح این که در حال حاضر با احتساب سطح قسمت‌هایی از سقف مسجدالنّبی که می‌توانند برای نماز جماعت مورد استفاده قرار گیرند، 156576 متر مربّع در اختیار

1- 1. منجّم، آکام المرجان فی ذکر المدائن المشهوره فی کلّ مکان، ص 27.
2- 1. منجّم، آکام المرجان فی ذکر المدائن المشهوره فی کلّ مکان، ص 27.
3- 2. نقی‌زاده، مبانی هنر دینی در فرهنگ اسلامی: تجلّیات عینی و کالبدی.
4- 3. قره‌چانلو، حرمین شریفین، ص 160.