حج برنامه تکامل صفحه 187

غرق در دریای پرتلاطم جمعیت حجّاجی می‌شود که از منی به سوی مکه و کعبه سرازیر می‌گردند.

آنهایی که در ایّام توقف در منی فرصتی داشته و به مکه آمده‌اند و طواف حجّ و سعی بین صفا و مروه و طواف نسا را انجام داده‌اند، اعمالشان به پایان رسیده و فارغ‌البالند. اما کسانی که در اثر نداشتن فرصت کافی یا جهات دیگری اعمال مکه را تأخیر انداخته‌اند تا بعد از مراجعت از منی انجام دهند، بعد از ورود به مکه برای طواف و سعی می‌روند و مجدّداًمطاف کعبه و مسعی در آغوش امواج جمعیت (طائف و ساعی) فشرده می‌شود.

ما در گذشته، درباره موقعیّت معنوی و روحانیمکه و کعبه و اسرار طواف و سعی) سخن گفتیم. (1) 1 اینک به بیان شمّه‌ای از اسرار استلام (2) 2 و بوسیدنحجرالاسود و جهات معنوی آن آیت الهی می‌پردازیم.

حجرالاسود یا دست خدا در زمین

سنگ سیاهی که در زاویه شرقی کعبه نصب است و مبدأ و نقطه شروع طواف، در شرافت و جلالت فوق‌العاده عظیمش همین بس که در لسان پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله، تعبیر بهدست خدا شده و زیارتگاه تمام انبیا و اولیا و مقرّبین درگاه حضرت ذوالجلال در تمام قرون و اعصار بوده است:

عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله طُوفُوا بِالْبَیْتِ وَ اسْتَلِمُوا الرُّکْنَ فَإِنَّهُ یَمِینُ اللَّهِ فِی أَرْضِهِ یُصَافِحُ بِهَا خَلْقَهُ مُصافَحَةَ الْعَبْدِ او الدَّخیلِ وَیَشْهَدُ لِمَنِ اسْتَلَمَهُ بِالْمُوافاةِ. (3)

از امام صادق علیه السلام است که پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله فرموده: طواف بیت کنید و استلام رکن نمایید،

1- . به صفحات 102 تا 120 «موقف دوم و سوم» رجوع کنید.
2- . استلام یعنی: دست مالیدن.
3- . علل الشرایع، جلد 2، ص 109، حدیث 3.