حج برنامه تکامل صفحه 197

هم برای خواب و تفریح و غذا، تلف می‌کند و به وطن برمی‌گردد. و ذلک هوالخسران المبین.

بنابراین، بسیار توجه و تنبّه لازم است که این سرمایه نفیس و فرصت عزیز از دست نرود. آدمی باید پیوسته به خود تلقین کند که: اینجا، مکه و بیت اللَّه الحرام و بازار آخرت است و میدان فعّالیّت و توشه‌برداری برای قیامت کبری.

کَلَّا إِذا دُکَّتِ اْلأَرْضُ دَکًّا دَکًّا وَ جاءَ رَبُّکَ وَ الْمَلَکُ صَفًّا صَفًّا وَ جِی‌ءَ یَوْمَئِذٍ بِجَهَنَّمَ یَوْمَئِذٍ یَتَذَکَّرُ اْلإِنْسانُ وَ أَنَّی لَهُ الذِّکْری یَقُولُ یا لَیْتَنِی قَدَّمْتُ لِحَیاتِی. (1) 1

چنان نیست که آنها می‌پندارند. در آن هنگام که زمین سخت کوبیده شود، و فرمان پروردگارت فرا رسد، و فرشتگان صف در صف حاضر شوند، و در آن روز جهنم احضار گردد، آری در آن روز انسان متذکر می‌شود. آیا این تذکر سودی برای او دارد؟ می‌گوید: ای کاش برای زندگی‌ام چیزی از پیش فرستاده بودم.

حق‌تعالی خلق را گوید به حشر ارمغان کو از برای روز نشر

جئتمونا وفرادی بینوا هم بدانسان که خلقناکم کذا

هین چه آوردید دست‌آویز را ارمغان روز رستاخیز را

یا امید بازگشتن‌تان نبود وعده امروز باطلتان نمود

أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناکُمْ عَبَثاً وَ أَنَّکُمْ إِلَیْنا لا تُرْجَعُونَ (2) 2

آیا چنین پنداشته‌اید که ما شما را به عبث و بیهوده آفریده‌ایم و شما به سوی ما برگردانده نمی‌شوید؟

اندکی صرفه بکن از خواب و خور ارمغان بهر ملاقاتش ببر

شو قَلیلَ النَّوْم مِمَّا یَهْجَعُونَ باش در اسْحار از یَسْتَغْفِرُون

کانُوا قَلِیلًا مِنَ اللَّیْلِ ما یَهْجَعُونَ وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ یَسْتَغْفِرُونَ. (3) 3

(بهشتیان در دنیا) پیوسته چنین بودند که اندکی از شب را می‌خوابیدند و سحرگاهان به

1- فجر: 21 تا 24

2- مؤمنون: 115

3- ذاریات: 17 و 18