حج برنامه تکامل صفحه 198

استغفار می‌پرداختند.

آری، خواب و خوراک زاید بر مقدار حاجت و گردش بازار و خیابان و خرید عروسک و اسباب‌بازی بچه‌ها و پارچه‌های سرخ و سبز خانم‌ها و ... این همه را بگذار تا وقت دگر. این کارها در سایر شهرها و در همه وقت‌ها، چه‌بسا آسان‌تر و ارزان‌تر از این‌جا برای ما میسّر باشد، و اگر هم نشد، زیانی نکرده‌ایم.

امّا آنچه در هیچ نقطه دنیا و هیچ روز و شبی از روزها و شب‌ها به هیچ قیمتی برای انسان میسّر نمی‌شود و تهی‌دستی از آن، زیان و خسران اسف‌انگیز به بار می‌آورد، طواف کعبه و استلام حجرالاسود و التزام به مستجار و نماز در مقام ابراهیم و حجر اسماعیل علیهما السلام است.

عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله أَنَّهُ قَالَ اسْتَکْثِرُوا مِنَ الطَّوَافِ فَإِنَّهُ أَقَلُّ شَیْ‌ءٍ یُوجَدُ فِی صَحَائِفِکُمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ عَنْهُ صلی الله علیه و آله قَالَ إِنَّ اللَّهَ یُبَاهِی بِالطَّائِفِینَ. (1) 1

از نبیّ اکرم صلی الله علیه و آله است که فرمود: زیاد طواف کنید؛ زیرا کمتر چیزی که (از اعمال عبادی) در روز قیامت، در نامه‌های (اعمال) شما یافت می‌شود، طواف است. (یعنی توفیق طواف به زودی و آسانی نصیب کسی نمی‌شود. حال که شده است، حدّاکثر استفاده را ببرید و طواف بسیار انجام بدهید).

و هم از آن حضرت است که فرمود: خدا به طواف‌کنندگان، مباهات می‌کند.

فِقْهُ الرِّضَا علیه السلام، یُسْتَحَبُّ أَنْ یَطُوفَ الرَّجُلُ بِمُقَامِهِ بِمَکَّةَ ثَلَاثَمِائَةٍ وَ سِتِّینَ أُسْبُوعاً بِعَدَدِ أَیَّامِ السَّنَةِ فَإِنْ لَمْ یَقْدِرْ عَلَیْهِ طَافَ ثَلَاثَمِائَةٍ وَ سِتِّینَ شَوْطاً فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِعْ فَأَکْثِرْ مِنَ الطَّوَافِ مَا أَقَمْتَ بِمَکَّةَ. (2) 2

نقل از فقه‌الرّضا علیه السلام است که، مستحب است مادام که مرد در مکه اقامت دارد به عدد روزهای سال، 360 طواف انجام دهد و اگر نتوانستی پس 360 شوط (هر هفت شوط یک طواف است) و اگر نتوانستی تا در مکه هستی، طواف زیاد انجام بده.

1- مستدرک، جلد 2، ص 147.

2- همان.