حج برنامه تکامل صفحه 70

الشیطان وتقصم به ظهره إذ لا یحصل إرغام أنفه إلّابامتثالک أمر اللَّه تعظیماً له بمجرد الأمر من غیر حظّ النفس والعقل فیه. (1) 1

بدان، اگرچه به ظاهر، تو سنگریزه‌ها را به جمره عقبه (یکی از ستون‌های سنگی در بیابان منی می‌زنی، اما در حقیقت، با همان سنگریزه‌ها به صورت شیطان می‌کوبی و پشت او را می‌شکنی.

زیرا یگانه راه به خاک مالیدن بینی شیطان، همانا محض اطاعت امر و تعبّد در مقابل فرمان خداست، بدون این که حظّی از حظوظ نفسانی یا فایده‌ای از فواید عقلانی از خود آن کار، ملحوظ شده باشد.

خلاصه

نتیجه بحث آن‌که، مناسک حج از آن نظر که مشتمل بر اعمال نامأنوس و غیر قابل توجیه از نظر طبع و عقل ابتدایی است، وسیله امتحان و صحنه آزمایش عظیمی برای مدّعیان اسلام و ایمان است. تا اندازه تسلیم و انقیادشان در مقابل اوامر الهی آشکار شود.

آنهایی که سلیقه و ابتکار فکری خود را، در همه جا، حتی مقرّرات آسمانی، می‌خواهند اعمال کنند و احکام متقنه شرع مطهّر را با تحوّلات زمان، متحوّل سازند، شناخته شوند و نفاق درونی و کفر باطنی‌شان، بر همه کس معلوم گردد، تاسیه‌روی شود هر که در او غِش باشد.

عبادت‌حج، مَحَکی‌است کهنفس و عقل‌پرستان را، ازخداپرستان جدامی‌سازد و با کمال وضوح نشان می‌دهد که بیابان عرفات و مشعر و منی و کوه مروه و صفا، نه ریاکاری‌های نفس‌پرستان رامی‌پذیرد، ونه به فلسفه‌بافی‌های عقل‌پرستان، میدان‌می‌دهد.

بلکه آن‌جا، جولانگاه توسن عشق است و جلوه‌گاه محبّت معبود.

وَما أُمِرُوا إِلّا لَیَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِینَ لَهُ الدّینَ. (2) 2

و به آنها دستوری داده نشده بود جز این که خدا را بپرستند، در حالی که دین خود را برای او خالص می‌کنند.

1- المحجة البیضاء، جلد 2، ص 204

2- بینه: 5